Lan bướm Psychopsis và lan Psychopsiella trồng làm sao?

lan bướm

Mô tả và cách trồng lan Psychopsiella và Psychopsis – Lan bướm

Lan Psychopsiella

Xuất xứ tên gọi: Gọi theo tên của giống Psychopsis, vì chúng tương tự như nhau.

Tông: Maxillarieae.

Tông phụ: Oncidiinae.

Phân bố: Có 1 loài ở Brasil và Venezuela. Điển hình cho giống này là loài Psychosiella limminghei.

Loài lan lùn, thân rễ leo lên phía trên. Giả hành  nhỏ, hai bên dẹt, hình trái tim, trên đỉnh có 1 lá, cả giả hành và lá đề nằm sát trên mặt chất trồng. Vòi hoa phát xuất từ gốc, dài hơn lá nhiều. Có vài hoa, hoa to so với cây lan, màu sắc nổi bật. Các lá đài và cánh hoa phẳng, không liên nhau, các cánh hoa lớn hơn các lá đài. Môi có ba thùy, phần chân trông như cái túi, thùy giữa rộng hơn hai thùy bên.

CÁCH TRỒNG

Vì chúng có những thói quen khác thường, do vậy nên trồng bằng cách ghép. Nhiệt độ trung bình, bóng râm vừa phải, độ ẩm cao là thích hợp với loài này. Khi thấy cây lan không phát triển bình thường thì giảm tưới.

lan bướm
Lan Psychopsiella limminghei
lan bướm
Lan Psychopsiella limminghei
lan bướm
Lan Psychopsis papilio.

Lan Psychopsis

LAN BƯỚM

Xuất xứ tên gọi: Tiếng Hy-lạp, psyche nghĩa là con bướm, và opsis nghĩa là giồng. Căn cứ vào hoa của chúng giống con bướm.

Tông: Maxillrieae.

Tông phụ: Oncidiinae.

Phân bố: Có 4 loài ở Trung và Nam Mỹ. Điển hình cho giống này là loài Psychopsis krameniana, Psychopsis papilio.

Giả hành mọc thành cụm, hai bên dẹt, ở gốc được bọc một lớp vỏ lụa mỏng. Lá cứng, dựng đứng, thường có những đốm đỏ. Vòi hoa phát xuất từ gốc, dựng đứng, không phân nhánh, hoa nở từng bông một và nở liên tục trong một thời gian. Hoa có màu sắc nổi bật. Lá đài sau và cánh hoa dựng đứng, hẹp ở phần chân, lên đến phần đầu thì rộng ra. Các lá đài bên rộng, phẳng, mép gợn sóng. Môi rộng, có ba thùy, ở chân có mô sần. Khối phấn 2.

CÁCH TRỒNG

Có thể trồng trong chậu với chất trồng thô, dành cho lan biểu sinh hoặc trồng ghép trên tấm dớn. Chúng cần ánh sáng, nơi thoáng khí, nhiệt độ từ trung bình đến ấm, tưới nhiều nước trong thời kỳ tăng trưởng, nhưng cần đưa vào chỗ mát khi cây lan đi vào kỳ nghỉ, lúc đó chỉ cần phun sương trong một ít ngày. Vòi hoa khi hoa đã tàn, không nên cắt bỏ, vì sau đó chúng có thể lại ra hoa tiếp.

Bí quyết trồng lan báo hỷ ra bông

lan báo hỷ

Lan báo hỷ là loài lan rừng thường gặp ở rừng thưa có cao độ thấp. Chúng thường bám thành từng bụi ở trên thân cây rừng thay lá như những cây dầu. Khi mùa khô đến, cây rừng trút bỏ lá thì chúng bị phơi nắng hoàn toàn nên lá cũng vàng khô và rụng đi chỉ còn giả hành trơ trụi, nhăn nheo như cây đã chết trông rất xấu xí. Nhưng khi thời tiết đã chuyển đổi báo hiệu mùa mưa đến, những lộc non cây rừng chưa kịp bung ra thì trên các giả hành trơ trụi kia đã xuất hiện những vòi hoa màu hồng tươi sáng trônng rất bắt mắt, làm rực rỡ cả khu rừng.Cây mọc chụm với nhiều giả hành cao khoảng 30-60cm, to mập 3-4cm, lá mỏng xếp 2 hàng. Lá rụng vào mùa khô, sau đó nụ hoa mới thành lập. Mỗi giả hành có thể mang cùng lúc 2-4 phát hoa, tập trung ở phần trên của giả hành. Phát hoa dài khoảng 20 cm với nhiều hoa xếp dày đặc thành nhiều hàng và lệch về cùng một hướng trông như bàn chải đánh răng. Hoa hình ống, cao khoảng 2cm to khoảng 0,5cm. Lá đài và cánh hoa có màu tím hồng trong khi môi hoa có màu vàng cam rất tươi sáng.

Loài lan báo hỷ này phân bố rộng lớn từ Hy Mã Lạp Sơn đến Miến Điện. Từ Thái Lan, Việt Nam, Lào, Campuchia cho đến Mã Lai, Philippines. Chúng hiện diện ở những vùng địa lý khác nhau và phân bố rộng lớn như vậy cho nên chúng có khả năng thích ứng rất cao.

Dù hoa nhỏ nhưng sắp xếp dày đặc và có màu sắc tươi sáng nên cũng được ưa chuộng để nuôi trồng. Có thể trồng vào chậu đất nung có lỗ với than gỗ hoặc buộc vào khúc gỗ, thân cây. Tưới nước, bón phân như các loài Dendrobium lai mà ta trồng để cắt cành hoa duy chỉ có điều là chúng cần nhiều nắng và có thời kỳ nghỉ vào mùa khô nên ta cần ngừng hoặc giảm việc tưới nước khi lá bắt đầu vàng và rụng đi, có như vậy chúng mới ra hoa nhiều và đồng loạt.

Để cho lan báo hỷ ra hoa vào dịp Tết thì ta nên ngừng tưới nước khi mùa mưa vừa chấm dứt, nếu cần thì phải đem phơi nắng cho lá rụng hết, khi giả hành nhăn nheo thì đem để ở chỗ mát. Khoảng 1 tháng trước Tết ta lại tưới nước cho chúng thì chúng sẽ bung hoa ngay. Cần xem nụ hoa dài ngắn, to nhỏ mà canh nước và ánh sáng cho nó nở đúng Tết. Nguyên tắc là nụ nhỏ thì tưới nước nhiều và tăng ánh sáng nhiều, nụ lớn thì hãm lại bằng cách tưới ít nước và để vào chỗ mát, ít nắng. Đấy là kinh nghiệm và là nghệ thuật giúp bạn có chậu hoa phong lan báo hỷ xinh đẹp trong ngày Xuân.

Nguyễn Thiện Tịch

Chủ biên tạp chí Hoa Cảnh

Hoa lan: Dinh dưỡng nào cần thiết để cây khỏe đẹp

hoa lan

Hoa lan cần những dinh dưỡng nào?

Dinh dưỡng đóng vai trò rất quan trọng đối với hoa lan, nhất là đối với việc trồng qui mô lớn, khai thác hàng hoá. Khi hoa lan đầy đủ dinh dưỡng, cây sinh trưởng và phát triển tốt, cây ra nhiều hoa, hoa to, bền. Khi cây thiếu dinh dưỡng thì còi cọc, kém phát triển, không hoặc ít có hoa.

Cây hoa lan cần 13 chất dinh dưỡng khoáng, thuộc nhóm đa, trung và vi lượng. Dinh dưỡng đa lượng gồm Đạm (N), Lân (P) và Kali (K). Dinh dưỡng trung lượng gồm Lưu huỳnh (S), Magiê (Mg) và Canxi (Ca). Dinh dưỡng vi lượng gồm Sắt (Fe), Kẽm (Zn), Đồng (Cu), Mangan (Mn), Bo (B), Molypđen (Mo) và Clo (Cl).https://caykieng.farmvina.com/ky-thuat-trong-hoa-lan/

Các triệu chứng biểu hiện của cây khi thừa, thiếu dinh dưỡng:

  • Thiếu đạm: Cây còi cọc, ít ra lá, ra chồi mới, lá dần chuyển màu vàng theo qui luật lá già vàng trước, lá non sau. Rễ mọc ra nhiều nhưng cằn cõi, cây khó ra hoa.
  • Thừa đạm: Thân lá xanh mướt nhưng mềm yếu, dễ đổ ngã và sâu bệnh hại, đầu rễ chuyển sang màu xám đen, cây khó ra hoa.
  • Thiếu lân: Cây còi cọc, lá nhỏ, ngắn, chuyển sang xanh đậm, rễ không trắng sáng mà chuyển sang màu xám đen, cây không ra hoa.
  • Thừa lân: Cây thấp, lá dày, ra hoa sớm nhưng hoa ngắn, nhỏ và xấu, cây mất sức rất nhanh sau khi ra hoa và khó phục hồi. Thừa lân thường dẫn đến thiếu kẽm, sắt và Mangan.
  • Thiếu Kali: Cây kém phát triển, lá già vàng dần từ 2 mép lá và chóp lá, sau đó lan dần vào trong; lá đôi khi bị xoắn lại, cây mềm yếu dễ bị sâu bệnh tấn công, cây chậm ra hoa, hoa nhỏ, màu sắc không tươi và dễ bị dập nát.
  • Thừa Kali: Thân, lá không mỡ màng, lá nhỏ. Thừa Kali dễ dẫn đến thiếu Magiê và Canxi.
  • Thiếu Lưu huỳnh: Lá non chuyển sang màu vàng nhạt, cây còi cọc, kém phát triển, sinh trưởng của chồi bị hạn chế, số hoa giảm.
  • Thiếu Magiê: Thân, lá èo uột, xuất hiện dải màu vàng ở phần thịt của các lá già trong khi 2 bên gân chính vẫn còn xanh do diệp lục tố tạo thành không đầy đủ, cây dễ bị sâu bệnh và khó nở hoa.
  • Thiếu Canxi: Cây kém phát triển, rễ nhỏ và ngắn, thân mềm, lá nhỏ, cây yếu, dễ bị đổ ngã và sâu bệnh tấn công.
  • Thiếu Kẽm: Xuất hiện các đốm nhỏ rải rác hay các vệt sọc màu vàng nhạt chủ yếu trên các lá đã trưởng thành, các lá non trở nên ngắn, hẹp và mọc sít nhau, các đốt mắt ngọn ngắn lại, cây thấp, rất khó ra hoa.
  • Thiếu Đồng: Xuất hiện các đốm màu vàng và quăn phiến lá, đầu là chuyển trắng, số hoa hình thành ít, cây yếu, dễ bị nấm bệnh tấn công.
  • Thiếu Sắt: Các lá non úa vàng sau đó chuyển sang trắng nhạt, cây còi cọc, ít hoa và dễ bị sâu bệnh tấn công.
  • Thiếu Mangan: Uá vàng giữa các gân của lá non, đặc trưng là sự xuất hiện của các đốm vàng và hoại tử, các đốm này xuất hiện từ cuống lá non sau lan ra cả lá, cây còi cọc, chậm phát triển.
  • Thiếu Bo: Lá dày, đôi khi bị cong lên và dòn, cây còi cọc, dễ bị chết khô đỉnh sinh trưởng, rễ còi cọc, số nụ ít, hoa dễ bị rụng, không thơm và nhanh tàn.
  • Thiếu Molypden: Xuất hiện đốm vàng ở giữa các gân của những lá dưới, nếu thiếu nặng, các đốm này lan rộng và khô, mép lá cũng khô dần, cây kém phát triển.
  • Thiếu Clo: Xuất hiện các vệt úa vàng trên các lá trưởng thành, sau đó chuyển sang màu đồng thau, cây còi cọc, kém phát triển.

Cây hoa lan rất cần phân bón nhưng không cần nồng độ dinh dưỡng cao. Vì vậy, việc bón phân cho cây lan phải thực hiện thường xuyên và tốt nhất là bằng cách phun qua lá.
Phân bón cho lan phải chứa đầy đủ các chất dinh dưỡng đa, trung và vi lượng với thành phần và tỉ lệ phù hợp với từng thời kỳ sinh trưởng và phát triển của cây. Nguyên tắc chung là lan trong thời kỳ sinh trưởng thân, lá mạnh nên cần hàm lượng đạm cao; hạm lượng lân và kali thấp. Trước khi cây ra hoa cần hạm lượng lân và kali cao, đạm thấp; trong khi cây nở hoa cần Kali cao, đạm và lân thấp.

Các loại phân bón thường sử dụng cho lan là Growmore, Miracrle, HVP, Phân bón đầu trâu, Dynamic, phân cá (Fish emulsion),… Bên cạnh đó, có thể sử dụng nguồn phân hữu cơ sẵn có để ngâm ủ rồi sử dụng như bánh dầu, phân chuồng, xác bã động vật (có bổ sung EM để mau phân hủy và ít có mùi hôi).

Phân hữu cơ trồng hoa lan dùng sao cho hiệu quả?

phân hữu cơ trồng hoa lan

Bí quyết dùng phân hữu cơ trồng hoa lan

Pha chế phân hữu cơ trồng hoa lan dễ dàng nhờ nguyên liệu dồi dào, dễ tìm kiếm, nhiều nguồn. Nhưng thành phần của phân vì thế mà không rõ rệt. Các nguyên tố cần thiết trong phân không biết được một cách chắc chắn cho nên không có quy định về nồng độ, tỷ lệ pha chế cụ thể mà chỉ do kinh nghiệm của người trồng hoa lan.

Có nhiều loại phân hữu cơ:

a. Nước tiểu:

Là loại phân không tốn tiền nhưng rất hữu hiệu vì trong nước tiểu có đủ khoáng chất cần thiết và còn chứa vài chất kích thích tố tăng trưởng.

Cách dùng phân hữu cơ trồng hoa lan: hòa loãng nước tiểu với tỷ lệ 1:10 hay loãng hơn, tưới cách nhật cũng được, tốt nhất mỗi tuần tưới hai lần. Phù hợp với tất cả các loài lan.

b. Nước tiểu và bánh dầu:

100g bánh dầu (bã đậu phụng ép khô) ngâm với 800g nước trong. Sau 3-4 ngày, bắt đầu lên men thối (nên phải đậy kín vì rất hôi thối), cho thêm 100g nước tiểu. Tiếp tục cho lên men độ 4-5 ngày nữa, lúc đó phân bắt đầu hoai. Cho thêm 800g nước trong và khuấy đều, để lóng. Khi hết mùi thối, lọc lấy phần nước trong, gọi là nước phân nguyên chất.

Cách dùng phân hữu cơ trồng hoa lan: Mỗi tháng chỉ tưới 1-2 lần với tỷ lệ 1:4 (1 phần nước nguyên chất hòa với 4 phần nước trong).

Thích hợp với Dendrobium, Phalaenopsis, Paphiopedilum, Oncidium, Renanthera … Không công hiệu lắm với Brassolaeliocattleya.

c. Phân động vật:

Gồm tất cả các phân của động vật: trâu, bò, gà, chim, dơi … Phần dinh dưỡng trong phân động vật thường rất thấp nhưng lại có hiệu quả tốt khi dùng cho lan. Chúng tôi xin chia sẻ một số loại phân thường dùng và tỷ lệ dưỡng chất % (theo Đạm – Lân – Kali) để các bạn tham khảo:

  • Gà: 1,63 – 1,54 – 0,85
  • Heo: 0,7 – 1,3 – 1,2
  • Trâu bò: 0,4 – (0,2 đến 2,3) – (0,9 đến 1,3)
  • Ngựa: 0,5 – 0,4 – 0,3

Người ta nhận thấy rằng những cây hoa lan trồng chậu và được bón trực tiếp phân động vật thì tăng trưởng rất tốt vào lúc đầu nhưng về sau rễ lan bị hư thối; có lẽ là do sự phân rã của phân làm cho không khí bị tù hãm và nước bị ứ đọng trong chậu cùng lúc với sự tăng nhanh của vi khuẩn. Điều này giải thích tại sao phân động vật dùng ở mức độ cao một cách liên tục sẽ làm giảm đi sự tăng trưởng và ra hoa. Để tránh tình trạng nay thì chúng ta phải:

  • Tạo sự thông thoáng cho đáy chậu
  • Không dùng phân động vật trực tiếp mà phải ngâm cho rã rục, lấy nước để dùng
  • Nên tưới phân hữu cơ vào buổi sáng để tia nắng ban mai và sự khô nhanh vào buổi trưa giúp hạn chế mầm bịnh.
  • Kết hợp tưới phân và tưới thuốc cùng lúc hoặc tưới thuốc phòng bịnh cho cây hoa lan ngay ngày hôm sau của lịch tưới phân.

Khi dùng thì phải pha loãng tùy theo độ đậm đặc của phân lúc ngâm với nước.

Thích hợp nhất với Dendrobium, Vanda, Arachnis, Aranda, Mokara … Chúng tôi đã dùng phân bò cùng tăng cường ánh sáng đã đạt năng suất 60-80% đối với Blc Alma kee “Thipmalee”. Cũng có báo cáo cho thấy rằng sử dụng phân gà đã đem lại sản lượng phát hoa cao hơn và cả sự tăng trưởng nhanh hơn ở Aranda, Dendrobium.

d. Xác bã động vật

Xác tôm, cá (nước ngọt), gia súc, lông gà, vịt, lòng mề … cho vào hũ hay chung vại, đậy kín, ngâm cho rã rục đến khi không còn mùi thối. Lọc lấy nước phân này.

Khi dùng thì pha loãng tùy độ đậm đặc lúc ngâm chúng.

Theo các nhà trồng lan Đài Loan thì nước ngâm lông gà vịt, bột cá là tuyệt hảo đối với Hồ Điệp và không bị khuyết điểm lên rong xanh.

e. Than xương

Xương bò, heo đốt đi rồi nghiền vụn ra trộn với các chất trồng khác. Thích hợp cho vài phong lan và nhiều địa lan. Các địa lan rất thích hợp với phân hữu cơ vì chúng có nấm cộng sinh ở rễ và các vi khuẩn có sẵn trong đất giúp chúng phân hủy các chất hữu cơ trong phân thành những nguyên tố làm cho rễ lan dễ hấp thu.

Phân cho địa lan lý tưởng nhất là: phân bò hoặc mùn thực vật + than xương súc vật hoặc bột sò ốc, xương cá + bánh dầu phụng + nước tiểu. Trộn tất cả đều tay với phân lượng bằng nhau, rồi ít tro rơm hay tro cỏ và ít cát. Ủ độ 3-4 ngày cho hoai rồi đem phôi ở nền gạch cho khô, nghiền vụn ra. Cất dùng dần. Có thể dùng làm chất trồng cho địa lan hữu hiệu hơn một năm mà không cần bón thêm phân.

Hiện nay có nhiều loại phân hữu cơ trồng hoa lan đã được trích chiết dưới dạng dung dịch đậm đặc, khi dùng thì pha loãng với nước theo chỉ dẫn, rất tiện lợi.

Nguyễn Thiện Tịch (Tổng biên tập tạp chí Hoa Cảnh)

Trồng cây lan lớn: Kỹ thuật tách chiết

hoa lan

Các cây lan khi phát triển chật cả chậu (lan đa thân) hoặc phát triển lên cao quá (lan đơn thân) đều được tách chiết để trồng lại. Cách trồng lan này rất đa dạng. Sau đây là vài cách trồng thông thường nhất:

1. Trồng trong chậu

Phải chọn các chậu đã được nung chín (tay ướt sờ vào không hút bám vào chậu, gõ nhẹ nghe thanh trong). Kích thước chậu cân đối với khả năng phát triển của cây. Có nhiều lỗ thoáng (cho cây có rệ mập và cây có rễ gió nhiều). Chậu phải sạch hoặc phải được rửa sạch trước khi trồng. Nếu dùng chậu cũ đã trồng rồi thì phải đốt chậu để khử trùng. Tiến hành trồng như sau:

a) Cho chất trồng to vào đáy chậu, có thể gác chéo sao cho đáy chậu được trống khoảng 1/5-1/4 thể tích chậu. Chất trồng vừa ở giữa và chất trồng nhỏ hơn ở trên mặt nhưng không đầy ngang miệng chậu mà còn chừa mép chậu 1-2cm. Chất trồng ở đây thường là than gỗ.

b) Gắn cọc ty tơ vào mép chậu nếu trồng lan đa thân hay ở giữa chậy nếu trồng lan đơn thân. Vai trò của cọc ty tơ là giữ cho cây lan được đứng vững vào lúc đầu khi rễ lan chưa bám được vào chậu. Nếu không, cây lan sẽ bị lay đồng khi tưới hay lúc gió thổi sẽ làm cho đầu rễ bị tổn thương, không phát triển được.

trồng cây lan lớn
Dùng móc kẽm thay cọc ty tơ để cố định cây lan

c) Buộc cây lan và cọc ty tơ sao cho hướng phát triển của cây lan về sau sẽ quay vào giữa chậu nếu trồng lan đa thân. Phần gốc lan không chôn trong chất trồng mà chỉ để sát trên mặt chất trồng. Trong bất kỳ trường hợp nào cũng không phủ kín gốc lan, nhất là lan đa thân. Nếu cần tăng độ ẩm cho chậu lan vào mùa khô hạn thì ta có thể phủ lên mặt chậu một lớp mỏng xơ dừa hay dớn sợi, nhưng không che kín gốc lan, rất dễ thối gốc.

d) Ngay khi trồng xong nên để chậu lan ở nơi mát mẻ, ẩm độ cao cho đến khi ra rễ non và phát triển thì chuyển dần ra nơi có ánh sáng phù hợp. Tưới nước, bón phân như cây trưởng thành.

2. Trồng ghép trên thân cây (chúng tôi cũng đã trình bày phương pháp trồng lan trên vỏ cây)

Đây là cách trồng mô phỏng với cách mà cây lan sống bám trên cành cây ở trong thiên nhiên nên chúng phát triển mạnh hơn nếu so với các cách trồng khác.

Thân cây có thể còn sống, bấy giờ phải lưu ý đến tán cây mà tỉa bớt cành nhánh cho phù hợp với nhu cầu ánh sáng của cây lan muốn trồng. Tuy trồng ghép trên thân cây nhưng không phải ở vị trí nào cũng tốt. Các cây lan chỉ phát triển tốt khi chúng được ghép về phía có ánh sáng ban mai chiếu rọi vào. nghĩa là về hướng đông mà thôi. Cách trồng này rất thích hợp cho hầu hết các giống lan, đặc biệt nhất là các giống lan rừng.

Thân cây có thể đã chết, bây giờ có thể cắt thành từng khúc ngắn để treo hay thành từng đoạn dài để đứng trong chậu ở sát đất. Trong trường hợp này, phải có giàn che cho phù hợp. Dĩ nhiên là nên chọn cây lâu mục: cây vú sữa hiện nay được ưa chuộng nhất. Khi dùng thân cây đã chết, tốt nhất nên bóc vỏ đi vì khi khô, vỏ cây cũng tróc ra làm rời các cây lan và trở thành nơi trú ẩn của côn trùng phá hoại cây lan, rất khó tìm để diệt chúng.

Cách trồng được thực hiện như sau:

Buộc một miếng xơ dừa vào thân cây gỗ rồi buộc chồng lên trên đó gốc lan muốn trồng. Vào mùa khô, miếng xơ dừa sẽ giúp giữ ẩm mà không làm thối gốc lan, vì vậy đừng bao giờ làm ngược lại, nghĩa là đừng buộc chồng miếng xơ dừa phủ kín lên trên gốc lan. Luôn luôn gốc phải được nằm lộ ra trong không khí. Rễ lan sẽ ló ra và theo hơi ẩm mà mọc bám vào thân cây gỗ. Một thời gian sau, xơ dừa hư mục, ta gỡ bỏ dần đi. Trong trường hợp trồng vào mùa mưa hay những nơi ẩm quá thì khỏ cần miếng xơ dừa này.

Từ cách trồng ghép trên gỗ, ta có nhiều cách trồng tương tự như trồng trên miếng dớn, trồng trên khúc gỗ, trồng trên ống sàng, ống nhựa đục lỗ …

trồng cây lan lớn
Hình chụp từ sách Kỹ thuật nuôi trồng hoa lan – Nguyễn Thiện Tịch

3. Trồng treo không chậu, không chất trồng

Trong trường hợp các cây Vanda, Ascocentrum … và các cây lai của chúng, chậu chỉ là giá thể, không có mục đích chứa hết hệ rễ của cây lan vì vậy ta thấy rễ mọc ra khỏi chậu, lòng thòng dưới chậu. Do đó đối với các giống lan này, người ta có thể trồng bằng cách buộc một sợi dây ở ngay giữa thân cây rồi treo dưới giàn lan, không dùng chậu, chất trồng gì cả, cây vẫn phát triển và ra hoa bình thường. Tuy nhiên cách trồng này chỉ có thể áp dụng ở những nơi có độ ẩm cao mà thôi.

Ưu điểm của cách trồng này là với một diện tích nhỏ nhưng mật độ cây rất lớn, không tốn kém vật tư vì không dùng chậu và chất trồng, cũng vì vậy mà không làm trĩu nặng giàn lan và cũng khó bị bệnh hơn!

Khuyết điểm duy nhất của cách trồng này là khi đem đi trưng bày thì cây trơ trụi, không chậu, có phần kém thẩm mỹ.

4. Trồng cây lan thành băng bằng xơ dừa

  • Cách trồng này áp dụng cho lan cắt cành như dendrobium, oncidium …
  • Chọn xơ dừa của những trái già khô, xẻ ra từng mảnh to bằng bàn tay (mỗi trái chia ra khoảng 4-5 mảnh)
  • Sắp các mảnh xơ dừa sát nhau, thành băng dài trên sạp gỗ hay tre, bề lưng quay xuống, bề ruột lõm quay lên trên. Giữ chặt chúng bằng 2 hàng nẹp tre ở hai bên.
  • Hoặc xếp các miếng xơ dừa theo chiều đứng thành từng hàng khoảng 30 x 50cm
  • Dùng các cọc tre có chuốt nhọn một đầu cắm thẳng vào giữa miếng xơ dừa để làm cọc ty tơ.
  • Buộc cây lan vào cọc ty tơ, gốc lan sát với xơ dừa
  • Tưới nước ít hơn so với trồng bằng than trong chậu. Để tránh úng nước có thể đục thủng một lỗ nhỏ ở giữa miếng xơ dừa trước khi trờng
  • Trồng lại sau 2 – 3 năm, khi xơ dừa đã hư mục.

Cách trồng này cũng giảm được chi phí vật tư vì xơ dừa là vật liệu dễ kiếm lại rẻ tiền mà phát triển vẫn tốt, nhảy chồi nhanh.

5. Trồng cây lan thành luống

Trong trường hợp của Vanda lá hình trụ, Renanthera, Mokara … chúng phát triển rất cao lớn nên trồng treo trong chậu không thuận tiện, hơn nữa, ta cần trồng nhiều để cắt cành hoa. Trong trường hợp này, ta phải trồng thành luống ở đất như cách trồng đậu đũa, đậu ve vậy.

cây lan
Trồng cây lan trên luống

a. Chuẩn bị luống:

Để tránh úng nước, cần phải đắp luống cao khoảng 15-20 cm, rộng khoảng 1 mét, chiều dài thì tuỳ theo vườn, nhưng không nên dài quá 10m vì sẽ khó chăm sóc từ luống này qua luống khác. Đất ở luống có thể cuốc lên thành từng cục càng lớn càng tốt, sao cho có nhiều lỗ hổng giữa các cục đất để được thoáng, các rễ lan sẽ chui vào đó mà lấy thức ăn. Vì vậy không đập vụn đất ra. Ở vùng đất sét, đất phèn, có thể đắp luống bằng cách dùng cát hoặc trấu đổ lấp trên mặt đất cho dày khoảng 10 – 15 cm. Dùng gỗ hay gạch đóng hay xây thành một khung hình chữ nhật chung quanh luống để giữ cho cát và trấu khỏi chảy tuột vì nước tưới hay vì mưa.

Hai bên luống dựng hai hàng cọc đứng bằng gỗ hay bằng xi măng có nẹp theo chiều ngang để đỡ cậy lan (nhiệm vụ như cọc ty tơ) Hai hàng cọc này đừng quá cao, làm khó cắt cành hoa sau này, thường chỉ cao khoảng 1 – 1,5m. Khoản gca1ch giữa hai hàng chừng 30 – 50cm.

Nơi chọn làm luống phải trống thoáng, nhiều nắng, không bị ngập nước.

b. Tiến hành trồng:

  • Buộc đứng các cây lan vào các nẹp, cành này cách cành kia khoảng 20cm. Gốc cành lan không chạm hay chôn vào đất. Các cành lan dài khoảng 40-50cm càng nhiều tầng rễ càng tốt, chúng thường có 2-3 tầng rễ.
  • Dùng gạch, chậu bể, gáo dừa, than … khoả lên mặt luống cho chạm đến gốc lan, trên cùng dùng xơ dừa đã ngâm ướt phủ lên nhưng không đè nén lại mà để nhẹ nhàng cho xốp, sắp xếp cho đều và đẹp mắt. Tính từ mặt đất lên đến xơ dừa cao khoảng 20cm, không phủ gốc lan.
  • Che nắng cho lan khi mới trồng bằng các phên tre hay bằng các tàu lá dừa hoặc lưới che để có khoảng 50-60% ánh sáng. Gỡ bỏ dần giàn che đi khi cây lại sự phát triển, khi có lá che chở cho nhau thì không cần che chắn gì cả. Thật ra để cây tươi tốt, phát triển nhanh, ra cành nhánh nhiều cho mục đích nhân giống thì có thể phải che một lớp lưới thưa cho có độ nắng cỡ 60-80%. Muốn ra hoa nhiều thì tăng nắng lên bằng cách gỡ bỏ lưới hay che lưới thưa hơn. Lá có thể hơi ngả vàng nhưng cây mạnh, ra hoa nhiều!
  • Làm cỏ để tránh cạnh tranh dinh dưỡng với lan và thường xuyên bón phân hữu cơ như phân bò ở gốc lan. Có thể trét phân bò, phân heo lên trên các nẹp tre, thân lan.
  • Trồng lại sau khoảng 3-4 năm.

Cơ quan sinh dưỡng của cây lan

hoa phong lan

Cơ quan sinh dưỡng của cây lan rất phức tạp, đa dạng khiến ta có thể nhầm lẫn giữa chúng với những loài cây cỏ khác. Tổ chức và hình dạng của cơ quan dinh dưỡng ở lan thay đổi tuỳ thuộc vào phương cách mà nó sống và phát triển. Vì vậy chúng ta chỉ đề cập ở đây vài kiểu tiêu biển để hiểu qua sự đa dạng ấy.

1. Sự phát triển ở cây lan đa thân

a) Trường hợp lan Cau Diệp (Spathoglottis plicata Bl.)

Đây là loài lan sống ở mặt đất (địa lan) thường được trồng khắp mọi nơi. Phần thường thấy là lá và hoa. Lá dài và rộng bản với những đường gấp dọc từ đáy lá lên đến ngọn lá. Đáy lá tiếp nối về bên dưới với một phần phù mập giống như củ hành, đó là thân củ, nó không phải là một hành (bulbe) thực sự (hành là do những lá biến đổi thành những vảy phù mập bó khít nhau tạo ra củ như củ hành). Vì vậy ở đây ta gọi là giả hành (pseudobulbe). Danh từ giả hành này được dùng để chỉ tất cả các phần phù mập của thân lan mà hình dạng đôi khi không giống chút nào với củ hành cả.

cau diệp

Giả hành ở Cau diệp là một thân ngắn phù mập. Mỗi giả hành có một số lá bao che và mang rễ ở đáy. Đáy lá to ra tạo thành bẹ bao quanh giả hành. Ở nách của mỗi bẹ lá có thể có các chồi mà chồi có thể phát triển thành cành mang hoa (phát hoa) hay tạo ra cơ quan dinh dưỡng mới (giả hành mới).

Sự phát triển của các chồi này để tạo ra cây lan khác (thường gọi là nhảy chồi hay nhảy con) có thể diễn ra như sau: Các chồi ở nách lá ấy được che chở bởi những bẹ lá ngắn không có phiến lá bên trên. Khi chồi này bắt đầu phù to ra có dạng một giả hành sơ khởi thì các lá bắt đầu ló ra về phía đỉnh, sau đó các rễ mới xuất hiện về phía đáy. Cuối cùng các lá phát triển lớn lên, tích trữ dưỡng chất về phía đáy làm cho giả hành lớn dần ra.

Sự phát triển của giả hành có giới hạn: sau một thời gian đạt được kích thước đầy đủ thì không tạo ra lá mới nữa. Các chồi ở nách lá sẽ tạo ra chồi hoa và phát triển lớn lên thành những phát hoa. Các lá già sẽ rụng đi. Giả hành già sống được một thời gian, khi thức ăn đã sử dụng hết thì trở nên nhăn nheo và chết. Như thế mỗi giả hành khởi đầu là một chồi ở nách lá, gần đáy của giả hành trước, tăng trưởng và phát triển ra lá, rễ và hoa, nhưng đỉnh của giả hành không mọc cao lên được, chỉ tăng trưởng có giới hạn. Đời sống của nó được liên tục bởi những chồi nách ở về phía gốc. Như vậy đời sống của cây gồm nhiều đơn vị nối tiếp nhau nên ta gọi là cây đa thân và sự tăng trưởng này gọi là kiểu phát triển cọng trụ.

b) Trường hợp lan Bạch câu (Dendrobium crumenatum Sw.)

Bạch câu hay Thạch hộc là loài lan mà ta thường gặp từ đồng bằng đến núi cao. Đây là loài lan phụ sinh sống bám trên cây hay trên hốc đá, ở đó rễ của chúng không luôn luôn bị ẩm ướt như ở trong đất của trường hợp Cau diệp.

Mỗi càng mới của lan Bạch câu đều sinh ra từ gốc của cành cũ: gồm một gốc nhỏ mang rễ, tiếp đến là đoạn phù mập không rễ, không lá, kế trên là một đoạn dài nhỏ lỏng không mang lá mọc xen hai hàng, trên cùng lại là một đoạn dài nhỏ lỏng khỏng y như vậy, nhưng không có lá. Tất cả phần ấy, từ gốc đến ngọn, đều được gọi là giả hành, mặc dù không có hình dạng gì của củ hành cả. Phần phù mập của giả hành là để dự trữ nước trên lan Bạch câu có thể chịu đựng được khô hạn bền bỉ. Lá của Bạch câu cũng dày lên để chứa nước và có lớp cutin dày ở bề mặt của lá để làm giảm bớt sự thoát hơi nước. Đó là phương cách thích ứng của lan mọc nơi thông thoáng. Giữa bẹ lá và phiến lá có một lằn ngang là nơi phiến lá sẽ lìa khỏi thân khi già.

bạch câu
Lan bạch câu

Sau một thời gian mọc dài, giả hành không tăng trưởng nữa, chồi ở gốc của nó sẽ bắt đầu phát triển, thường vào đầu mùa mưa. Chồi mới mọc ra từ mắt ở gốc của giả hành cũ rồi mọc cong lên hay hướng ra phía có ánh sáng. Khi mọc cao được một đoạn thì rễ non mới ló ra ở gốc, bám vào vỏ cây hay vách đá và bắt đầu đảm nhận việc cung cấp nước và muốn khoáng cho cây.

Như vậy Bạch câu sống nhiều năm (cây đa niên) nhờ vào các đơn vị tiếp nối nhau, đơn vị mới sinh ra từ chồi bên ở gốc của đơn vị trước đó và cứ thế tiếp tục nên nó sẽ phát triển lan toả theo chiều ngang. Đây cũng là trường hợp phát triển cọng trụ.

c) Biến thiên ở lan đa thân

Trong trường hợp lan Cau diệp không có thời kỳ nghỉ nên chúng phát triển liên tục suốt năm nhưng ở một số lan khác có sự thích ứng vào mùa không thuận như trường hợp Eulophia, Habenaria … Vào mùa nắng hạn, lá khô, rụng đi chỉ còn giả hành tồn tại dưới đất, tất cả mọi hoạt động đều ngừng nghỉ. Trong trường hợp này thời kỳ nghỉ là bắt buộc. Không có thời kỳ nghỉ này thì cây lan sẽ không có cơ hội phát triển mạnh về sau.

Giả hành của Cau diệp có cơ cấu của thân, trong khi ở một số địa lan khác, cơ quan tồn tại là củ, có cơ cấu của rễ, mang chồi ở đỉnh. Ở Habenaria và các giống khác, củ được thành lập ở đáy thân. Củ tồn tại qua mùa khô hạn (hay mùa lạnh giá băng tuyết ở vùng ôn đới – hàn đới) cho đến khi mùa ấm áp hay mát mẻ trở lại thì củ lại phát triển ra thân, lá và hoa. Thức ăn dự trữ ở củ sẽ được sử dụng cho sự phát triển ấy và cây lan lại tạo ra củ mới, dự trữ thức ăn để vượt qua thời kỳ bất thuận kế tiếp. Đấy là những địa lan đa thân phát triển cọng trụ.

Trong vài trường hợp lan đa thân có chồi mới phát triển theo chiều ngang như một thân bò dài, sau đó mới tạo ra giả hành mới nằm cách xa giả hành cũ, cứ thế mà cây lan có thể bò xa trên thân cây gỗ hay trên vách đá. Đoạn nối giữa hai giả hành gọi là căn hành, cũng gồm những lóng và mắt.

Vài trường hợp không có căn hành hay căn hành rất ngắn nên các giả hành xếp rất khít nhau có các lá vảy bao ở mắt, rễ mọc ở mắt hay dọc theo căn hành.

Dù xa hay gần nhau, các cây lan cũng gồm nhiều giả hành nối tiếp nhau, cái nọ sinh ra từ gốc cái kia khiến chúng phát triển theo chiều ngang. Đấy là trường hợp của Dendrobium, Cattleua, Oncidium … thuộc nhóm lan đa thân.

2. Sự phát triển của cây lan đơn thân

Ở kiểu phát triển độc trụ, nếu ta cắt một đoạn ở phía ngọn của thân thì đoạn bị cắt rời này vẫn phát triển về phía đỉnh. Ngược lại nếu cắt một đoạn thân của cây lan đa thân (đỉnh giả hành) thì đoạn cắt rời ấy không thể phát triển về phía đỉnh. Để rõ hơn, có thể lấy thí dụ ở cây Vân lan (lúc trước được gọi là Vanda teres Lindl.).

Cây vân lan (Papillionanthe teres (Lindl.) Schltr. thường trồng để cắt cành hoa. Thân dài lỏng khỏng mang ít lá hình trụ dài có rễ thưa dọc theo chiều dài của thân.

lan đơn thân
Mokara là loại lan đơn thân ưa chuộng

Lá có phiến hình trụ dài và có bẹ bọc kín thân. Thân luôn luôn mọc cao lên về phía đỉnh. Sự mọc dài của đỉnh không có giới hạn nên cây chỉ có một thân phát triển vô hạn theo chiều thẳng đứng. Sự phát triển này chỉ ngừng khi đỉnh ngọn bị tổn thương, lúc đó chồi bên sẽ xẻ rách bẹ lá để mọc dài ra thành nhánh. Các nhánh này cũng phát triển vô hạn định về phía đỉnh. Bởi thân dài lỏng khỏng nên rễ cây có thêm nhiệm vụ chống đỡ, giúp cây leo lên cao vì vậy mà rễ xuất hiện dọc theo chiều dài của cây. Rễ cũng xẻ bẹ lá mà chui ra ngoài, khi gặp vật gì gần thì chúng sẽ mọc bám vào đấy. Bằng cách này, cây lan mọc leo lên cao, nhận đủ ánh dàng thì nó sẽ ra hoa.

Trong trường hợp này, ta có thân cây lan cao với các lóng dài, lá mọc xa nhau. Nhưng trong những trường hợp khác thì lá khít nhau hơn, thân ngắn lại như trườn ghợp lan Ngọc điểm (Rhynchostylis gigantea), Hồ Điệp (Phalaenopsis) …

Một sự thu gọn tột độ ở lan đơn thân là ở giống Taeniophyllum. Ở đây không có thân, lá thu hẹp lại chỉ còn là những vảy rất nhỏ. Công việc quang tổng hợp của lá đã được rễ thay thế nên rễ rất to, dẹp, và nhiều, chứa diệp lục tố nên có màu xanh.

Dù các lá xa nhau nên thân dài rõ rệt hay các lá xếp khít nhau nên hầu như không có hay không thấy được thân, các cây lan đơn thân bao giờ cũng phát triển vô hạn về phía đỉnh ngọn theo chiều thẳng đứng cho nên các phát hoa cũng chỉ xuất phát từ nách lá, ở một bên thân mà không bao giờ ở đỉnh ngọn.

Vậy đến đây các bạn đã phân biệt được sự khác nhau giữa lan đơn thân và đa thân chưa? Chúng tôi sẽ tiếp tục trình thêm cách chăm sóc từng loại lan sau này.