Chăm sóc để hoa mai nở đúng dịp Tết

hoa mai nở đúng dịp Tết

Kỹ thuật canh hoa mai nở đúng dịp Tết

Thời điểm tạo nụ cho hoa mai vàng cần phải chuẩn bị từ khoảng tháng 10 âm lịch. Trước hết cần chăm dưỡng cho cây thật khỏe mạnh để cây mới có sức sống ra hoa đúng thời điểm mong muốn. Việc tạo nụ dày đặc cho hoa mai vàng không phải là chuyện dễ đối với cả những người có nhiều kinh nghiệm trồng hoa mai. Rất nhiều người chơi mai thừa nhiệt huyết nhưng thiếu kinh nghiệm nên dẫn đến tình trạng cây mai cứ sinh trưởng mà ít ra mầm nụ.

Việc tạo nụ dày đặc cho hoa mai vàng không phải là chuyện dễ đối với cả những người có nhiều kinh nghiệm trồng hoa mai. Rất nhiều người chơi mai thừa nhiệt huyết nhưng thiếu kinh nghiệm nên dẫn đến tình trạng cây mai cứ sinh trưởng mà ít ra mầm nụ.

Ngoài ra, việc chăm bón không hợp lý, không đúng thời điểm cũng làm cây hấp thụ đạm nhiều hoặc bị ảnh hưởng bởi sự điều phối của các chất kích thích sinh trưởng nên cây mai khi giải phóng năng lượng bằng cách ra đọt non. Hiện tượng này phá hủy dự tính của người chăm mai khi vào mùa lẽ ra cây kết nụ. Do đó, việc tạo nụ dày đặc cho mai vàng cũng phụ thuộc rất nhiều vào công chăm sóc và bón phân. Bởi có chăm sóc đúng cách, bón phân đúng liều lượng cây mới phát triển tốt và cho nhiều nụ. Do đó, bón phân phải sớm ngay từ đầu năm. Lượng bón vừa đủ ở dạng dễ tiêu sẽ có lợi hơn giúp cây đẻ nhiều.

hoa mai nở đúng dịp Tết

Việc hoa mai vàng ra được nhiều nụ hay không cũng phụ thuộc cả vào thời tiết nên người trồng mai vàng phải canh đúng thời điểm để ngừng sử dụng các chất kích thích sinh trưởng từ tháng 5 âm lịch. Riêng đối với những cây cứng đầu đến tháng 7 mà vẫn chỉ sinh trưởng mạnh chưa đóng nút thì ta áp dụng biện pháp như chọn thời điểm cây vừa ra lá non thì phun thuốc diệt cỏ. Cần pha loãng theo hướng dẫn trên bao bì rồi phun ướt toàn bộ cây. Sau đó, dùng chất ức chế sinh trưởng để hướng cây ngưng sinh trưởng chuyển hẳn sang kết nụ.

Biện pháp xử lý để mai vàng ra hoa đúng tết cần áp dụng đồng bộ từ bón phân, tưới nước, tuốt lá. Ngay từ đầu tháng 10 âm lịch, hạn chế bón các loại phân có hàm lượng đạm cao. Từ giữa đến cuối tháng 11 âm lịch, dừng bón phân vào gốc và hạn chế tưới nước để chuẩn bị tuốt lá. Từ ngày 7 – 10 tháng chạp, nếu thấy mai sung sức, đã có nụ lớn, thời tiết dự báo nắng ấm thì mai sẽ nở sớm, do vậy đối với mai 5 cánh cần tuốt lá vào khoảng 18 – 20 tháng chạp. Ngược lại, nếu cây mai không sung sức, mới xuất hiện nụ nhỏ, dự báo rét kéo dài thì phải tuốt lá khoảng ngày 13 – 16 tháng chạp. Đối với mai nhiều cánh cần tuốt lá sớm hơn so với mai 5 cánh từ 4 – 6 ngày.

Lưu ý, trước khi tuốt lá cần ngừng tưới nước 2 – 3 ngày để lá bắt đầu đanh lại, gân lá nổi lên thì tuốt lá, đồng thời tưới lại thật đẫm và phun phân bón lá. Nếu thời điểm tết ông Táo, quan sát thấy hoa cái bung vỏ lụa là chắc chắn hoa nở đúng tết. Nếu hoa cái chưa bung vỏ lụa là mai nở muộn nên ngưng tưới rồi đem phơi ngoài nắng. Sau vài ngày tưới thật đẫm trở lại bằng nước ấm, đồng thời phun phân bón lá Đầu Trâu để kích thích mai nở sớm cho đúng dịp tết. Việc tuốt lá, phun phân bón lá cũng theo nguyên tắc trên. Từ cuối tháng 11, nếu có mưa bất thường thì mai sẽ nở sớm do đó cần chủ động nắm bắt dự báo để có thể làm dàn che hay phủ nylon che gốc để tránh mưa.

Nói chung, việc chăm sóc cây mai để chuẩn bị cho hoa nở đúng ngày xuân, khi gặp thời tiết hoặc khí hậu bất lợi là “không dễ ăn chút nào”. Mai đã lặt lá xong thì sợ nhất là mưa, trong nước mưa có tạp chất làm cho hoa nở rất nhanh mà không đồng loạt, cho nên sau cơn mưa thường nhà vườn phải tưới xả rửa để nút hoa trở lại bình thường. Còn một điều tối kỵ trong thời kỳ lặt lá mai, không nên dùng phân vô cơ tưới vào gốc hoặc phun lên nụ hoa, vì cây mai lúc này không còn lá nên không thể thoát nước, nó sẽ bị ngộ độc, sống èo uột và chết dần.

Trong điều kiện khí hậu thời tiết bình thường như khu vực TP.HCM, muốn hoa nở rộ cùng một đợt thì lặt lá cùng một lúc; muốn hoa nở kéo dài nhiều ngày, lớp này tàn lớp khác nở thì lặt lá xen kẽ ở các cành chừng 2 – 3 lần, mỗi lần cách nhau vài ngày với cây mai có nhiều nụ hoa. Sau thời gian lặt lá 5 đến 7 hôm, không thấy nụ hoa bung vỏ trấu thì ta xử lý ngay, đem chậu mai để ở nơi có nhiều ánh sáng và nắng nhất và dùng phân urê, hay 1 – 2 viên Aspirin hòa 1 lít nước tưới vào gốc rồi bỏ khô một ngày sau đó tưới lại bình thường, thấy vỏ trấu trong rớt ra, trong nụ hoa có từ 1 – 7 búp hoa không lệ thuộc nụ lớn hay nhỏ, các búp hoa có màu xanh và đến ngày 23/12 âm lịch có kích cỡ nhỏ hơn hạt đậu xanh một chút là vừa, đến ngày 28/12 âm lịch có vài hoa trổ lác đác là đạt yêu cầu mong muốn cây mai nở đúng ngày xuân.

XUÂN QUANG – Khoa Học Phổ Thông, 04/01/2019

Bứng mai: Thời điểm và kỹ thuật

bứng mai

Hướng dẫn bạn cách bứng mai

Một cây mai dưới đất cần đưa lên chậu, hoặc di chuyển cây tới vị trí khác cần có những kỹ thuật khi bứng mai. Chúng ta vẫn tuân thủ như khi bứng những loại cây khác, nhưng do đặc điểm sinh học “khó tính”, nên bứng mai là việc khó khăn.

Cây mai cũng như các loài cây khác đề có các giai đoạn phát triển khác nhau trong từng mùa khí hậu. Có giai đoạn cây phát triển mạnh mẽ, ra chồi lá non, mọc rễ mới; có giai đoạn cây nghỉ ngơi, ít phát triển, không mọc lá non, lá hầu hết mầu sẫm bánh tẻ, chọn giai đoạn này làm thời gian bứng mai và đánh bầu cây mai gốc lớn an toàn nhất thường vào các tháng giáp tết.

Do đặc điểm giai đoạn này – khi cắt rễ, cắt cành, cây sẽ ít bị sốc, vì toàn bộ dinh dưỡng của cây đều được “rút về” dự trữ trong thân. Điều kiêng kỵ là không nên bứng khi cây đang ra lộc, lá non.

bứng mai
Cách bứng mai như thế nào?

Bạn chuẩn bị một cưa lá liễu nhỏ, thật sắt (bạn cũng có thể dùng dao bén, hoặc kìm cắt cây cảnh bén, kéo bén), cuốc, xẻng, bay thợ hồ, xà beng bảng lớn…

Cắt tất cả các nhánh, chỉ giữ lại phần mà mình muốn giữ dáng cho cây. Dùng dao sắc hoặc kéo sắc cắt các cành vươn ko cần đến, cắt lá (chỉ để 1/10 của lá hoặc chỉ để cuộng lá). Việc này sẽ làm giảm thoát nước của cây, tốt cho cây bị bứng.

Nên giữ lại bầu đất nhiều nhưng cũng không qua lớn sẽ dễ bị bể bầu (nếu cây lớn giữ bầu đất xung quanh cách rễ là bán kính ít nhất là 40 – 50cm). Bứng cây mai phải hết sức cẩn thận, cắt bầu đất cho thật “ngọt” và gọn, cắt “ngọt” các rễ dư thừa khỏi bầu. Tuyệt đối không để vỡ bầu. Cắt rễ bằng cưa, kéo thật bén.

Nếu kỹ, có thể bôi vết cắt rễ bằng keo bôi da chuyên dụng nhưng chú ý chỉ bôi phần gỗ và chừa phần da lại vì đây là chỗ mọc rễ mới sau này. Các vết cắt thân cành trên cũng phải được xử lý bằng keo chuyên dụng.

bứng mai
Thời điểm bứng mai tốt nhất là Tháng 1 Âm Lịch

Bó bầu đất bằng loại bao tải nông nghiệp và dây cao su cắt ra từ ruột xe máy hoặc xe hơi. Khi bó bầu phải khéo léo thao tác thế nào để sau này dễ xả bầu, không phải xê dịch cây nhiều, ảnh hưởng đến bộ rễ.

Sau khi bó bầu, chở cây về nên xử lý ngay bằng thuốc kích thích ra rễ.

Với cây khá lớn, khi tạo bầu đã cắt khá nhiều rễ to, để lại nhiều vết thương thì ta nên nguyên bầu đất ít nhất được vài tháng để các vết cắt rễ khô lành rồi mới xả bầu, vô chậu, thực hiện xử lý ngay bằng thuốc kích thích ra rễ chu kỳ 10 ngày. Với cây nhỏ, ít rễ bị cắt thời gian ngắn hơn. Để bầu nơi thoáng mát, tránh nắng mưa, giữ đủ độ ẩm cho bầu, không được tưới đẫm nước.

Trồng cây: dùng đất tơi để ải (tránh sâu bệnh đã tồn tại trong đất), mùn cưa, chấu thóc, sơ dừa nghiền nhỏ để trồng. Không nên nêm đất quá chắt hoặc quá xốp, tuyệt đối không dùng bất kỳ phân bón nào trong giai đoạn chờ nảy mầm, lá mới. Giữ ẩm vừa phải tránh úng, dùng rơm hoặc bao tời phủ quanh gốc thân cây và các cành nhánh để tránh “cháy” vỏ và giữ ẩm cho da cây.

Thời gian này (tháng giêng ÂL) là thời gian rất tốt cho việc bứng mai . Chúc thành công!

Kỹ thuật bón phân cho cây hoa mai

bón phân cho cây hoa mai

Ngày xưa, dân tình chuyên sống về nghề nông nên việc tưới bón cho các loại cây trồng chắc chắn ai cũng có thừa kinh nghiệm. Câu tục ngữ: “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống” đã nói lên kinh nghiệm tích lũy từ ngàn vạn đời về trồng cây nói chung, trồng lúa bắp, đậu mè nói riêng của ông cha ta từ ngàn xưa truyền lại cho con cháu các đời sau.

Thế nhưng, trong việc trồng mai thì gần như không ai nghĩ đến việc chăm sóc và tưới bón cả.

Chúng ta cũng hiểu là do ngày xưa đời sống quá khó khăn mà nghề nông lại thường may ít rủi nhiều. Năm nào được mùa thì dân làng no ấm, ngược lại năm nào không mưa thuận gió hòa thì bị mất mùa, cả làng bị đói… Do lẽ đó, mọi người lúc nào cũng nghĩ đến cái ăn, cái mặc cho mình, và xem thường những điều không thực tế. Nếu như thuở đó trồng mai mà đem mua bán được như ngày nay thì… sự sống của cây mai sẽ không bị hẩm hiu như vậy?

Mai mà trồng không tưới bón, không chăm sóc, mọi việc phó thác cho trời thì cây nào có sống được phát triển chậm.

Được biết cây mai ngày xưa trồng đâu yên chỗ đó, không di dời. Khi trồng người ta đào cái hố, trộn vào đất một ít phân chuồng hoai hoặc phân rác mục rồi đặt cây mai giống xuống trước khi lấp đất.

Ngay cây mai thế trong chậu cũng vậy, hễ đã chọn đặt vào vị trí nào trước sân là cứ để y tại chỗ đó như vậy mãi. Có điều các cây mai thế đều được chủ nhân do có thúc đam mê cây kiểng nên rất siêng năng chăm sóc tưới bón.

Nhưng dù là mai thế trồng chậu thì lượng phân bón cung cấp cho cây cũng không nhiều. nói cách khác, đất trồng mai ngày xưa với hỗn hợp bảy tám phần là đất, chỉ vài ba phần là phân. Và phân bón ở đây là phân chuồng, hoặc phân rác (ngày xưa chưa có phân hóa học).

Nhiều người còn quan niệm rằng mai kiểng thế mà bón nhiều phân không có lợi vì sẽ không kìm hãm được sức lớn của cây, khó tạo được nét cằn cỗi cần có trong nghệ thuật lão hóa cây mai.

Trong khi đó, cách trồng mai kiểng ngày nay, việc bón phân cho cây hoa mai hoàn toàn trái ngược với quan niệm của người xưa.

Do cây mai ngày nay là cây mai hàng hóa, mua bán được, lại bán với giá cao, nên rất cần được bón phân tro hợp lý để giúp cây mai sinh trưởng tốt.

Theo sự tính toán của nhà vườn ngày nay, tùy vào cây mai lớn hay nhỏ, sung hay suy mà có cách bón phân khác nhau, theo từng thời điểm khác nhau. Cũng theo đó mà đất trồng mai ngày nay chỉ cần dùng một lượng đất rất ít, hoặc không dùng đất mà thay vào đó là phân tro trấu, mùn xơ dừa, vỏ đậu phộng…

– Tro trấu: Hạt lúa sau khi xay xát thành gạo thì lớp vỏ lúa bên ngoài đem vun đống đốt cháy thành tro trồng cây rất tốt. Đây là loại than tro có màu đen và nhuyễn. Tro trấu mới đốt xong không nên dùng ngay mà vun đống để chừng một hai tuần đem làm phân mới tốt. Nếu trồng mai trong chậu mà chỉ dùng tro trấu không thôi, hoặc lượng tro trấu quá nhiều so với các thứ chất trồng khác thì không nên ém chặt vì sẽ bị dẽ chặt xuống gây trở ngại cho việc thoát nước. Trồng mai mà môi trường bị úng thủy sẽ bị thối bộ rễ.

– Mùn xơ dừa: Bột xơ dừa lấy từ vỏ trái dừa khô là chất xốp, trộn vào đất giúp đất tơi xốp giữ ẩm rất tốt. bột xơ dừa trước khi dùng làm phân bón nên ngâm vào nước vài ba ngày để “nhả” hết chất chát, chất này không có lợi cho sức sống của cây.

– Vỏ đậu phộng: Vỏ đậu phộng có chứa nhiều chất đạm làm phân bón cây rất tốt. Bón vỏ đậu phộng vào đất trồng mai vừa cung cấp chất đạm nuôi cây vừa giúp đất tơi xốp.

Do số lượng đất trong chậu quá ít, phần lớn còn lại là tro trấu, mùn xơ dừa và ít phân chuồng nên chậu trồng mai ngày nay không quá nặng nề như chậu mai ngày xưa.

Ngày xưa, chậu mai có đường kính cỡ 50cm, hai người khiêng đã lóng cóng. Nhưng, nay chậu mai có đường kính cỡ một mét, chỉ cần một cặp hai khúc tầm vông hai bên để làm đòn khiêng thì chỉ hai người đã khiêng đi được một đoạn xa.

Kỹ thuật trồng mai xưa và nay

Cây mai vàng được trồng ta nước ta từ năm nào, thuộc thế kỷ nào?

Chúng tôi rất tiếc là không có trong tay tài liệu đáng tin cậy nào để giải đáp thỏa đáng được câu hỏi này. Chỉ biết một điều là cây mai vàng được trồng tại nước ta lâu đời rồi, và hàng ngàn đời nay tổ tiên ta đã xem màu vàng tươi tắn của hoa mai tượng trưng cho sự thịnh vượng, hạnh phúc và may mắn nên mới dùng hoa mai vào việc chưng cúng trên bàn thờ tổ tiên trong dịp tết Nguyên đán, trùng hợp với màu hoa mai nở.

Cái tục lệ này vẫn còn truyền lại cho đến tận ngày nay.

Chỉ những chi tiết đó thôi cũng đủ cho ta thấy cây mai vàng được ông bà ta trồng từ lâu đời.

Do mai vàng là loài hoa quí, không những quí bởi sắc vàng của hoa rực rỡ, tươi tắn, mà trong Kinh Thi, bộ sách quí của Trung Hoa do đức Khổng Tử san định cũng khen là giống cây có tiết tháo trong sạch, hiên ngang tắm gió gội sương giữa trời băng giá, sánh ngang với tùng, bách. Triết lý của đạo Nho xem mai mang khí phách bất khuất của người anh hùng. Còn trong Lão giáo thì tôn mai lên hàng vũ trụ luận, cho là do khí âm dương phối hợp mà thành…

Cũng như chúng ta ngày nay, người xưa cũng rất say mê trồng mai. Nhưng có nhiều người muốn biết kỹ thuật trồng mai của người xưa có khác xa với cách trồng của người thời nay không? Đó là thắc mắc lý thú, chúng ta cùng tìm hiểu xem sao…

Kỹ thuật trồng mai của người xưa

Ngày xưa nước ta chuyên về nông nghiệp; tuy đất rộng người thưa, và tuy cây mai được xem là loài cây quí (hoa dùng vào việc thờ cúng) nhưng thực tế nó không phải là giống cây lương thực như lúa, bắp, khoai, đậu nên ông bà chỉ dùng những khoảnh đất đầu thừa cuối thẹo trong vườn để trồng vào đó một số gốc mai vàng để đến tết có hoa chưng cúng khỏi phải đi xin ai. Còn những thửa đất màu mỡ thì họ dùng vào việc trồng lúa, bắp, khoai, đậu để có lương thực mà ăn.

Đó là quan niệm đơn giản nhưng mang tính thực tế, thực dụng của đại đa số người xưa. Họ là những người nghèo, quanh năm đầu tắt mặt tối chân lấm tay bùn làm việc quần quật ở ngoài đồng để kiếm cái ăn. Năm nào thời tiết thuận lợi được mùa thì nhà nhà no ấm. Ngược lại những năm bị mất mùa thì nhà nhà đói kém, tới bữa củ khoai cũng không có… cầm hơi. Vì vậy, lúc nào người ta cũng ưu tiên lo đến cái ăn, cái mặc, hiếm có ai dám tơ tưởng đến thú ăn chơi.

Cây mai vàng được trồng với cách đó thì sự chết sống ra sao đều phó mặc cho trời, ít ai chịu bỏ công sức ra chăm sóc, tưới bón. Chỉ đến ngày rằm tháng Chạp – còn nửa tháng nửa đến tết, người ta mới vội vã ra chỗ trồng mai để làm việc trẩy lá cho cây mai trổ hoa đúng vào dịp tết.

Đến ngày cận tết, người ta lại ra vườn chọn những cành mai sai hoa lớn nụ, cắt về cắm vào lộc bình rồi đặt lên bàn thờ chưng cúng. Còn cây mai nào đẹp đẽ được bứng gốc cho vào chậu đặt cạnh bàn vọng thiên hoặc đem vào phòng khách chưng tết. Sau tết, họ lại đem những cây mai này về nơi cũ trồng lại…

kỹ thuật trồng mai

Thế nhưng, bên cạnh đa số người nghèo lại có thiểu số những người dư ăn thừa để, những vị hưu quan, và cả những lão nông không còn sức khỏe để đảm đương công việc đồng áng nặng nhọc, thì họ lại có nhiều thì giờ rảnh rỗi tìm đến thú điền viên là chơi kiểng cổ, để di dưỡng tinh thần.

Chơi kiểng cổ là thú vui tao nhã, lành mạnh hợp với sở thích người già. Nếu trước sân nhà có bày ra năm ba cây kiểng cổ, lại do tay mình uốn sửa nên dáng nên hình thì còn gì thích thú hơn.

Do cây mai có thân gỗ, cành nhánh mềm mại dễ uốn, lại sống lâu năm không thua gì tùng, bách, kim quýt, sơn liễu, cần thăng… nên dưới tài nghệ uốn sửa điêu luyện của người xưa dễ trở thành cây kiểng cổ giá trị.

Ngày xưa, đúng ra là từ sáu bảy thập niên trở về trước, ông cha ta chưa hề biết đến nghệ thuật cắt tỉa, tháp ghép mà chỉ biết việc uốn sửa cây kiểng theo các thế đã định với mục đích là ngầm ký thác tâm tư nguyện vọng sâu xa của mình vào đó.

Việc sửa cành uốn thế cho cây mai tốn rất nhiều công phu khó nhọc, không thể làm nóng vội trong một sáng một chiều mà thành, mà đòi hỏi người trồng phải có đức kiên nhẫn, nay uốn cành này, mai lại sửa cành khác… có khi cây mai đã già mà tác phẩm vẫn chưa hoàn thành!

Thế cây ra sao thì khuôn mẫu đã có sẵn, nhưng giá trị của việc uốn sửa cao thấp, đẹp xấu ra sao là tùy thuộc vào khả năng sáng tạo của mỗi người.

Các thế căn bản của cây kiểng

Được biết, có năm thế căn bản của cây kiểng xưa mà nghệ nhân cây kiểng thường theo đó mà uốn sửa:

– Thế trực: Cây mọc thẳng đứng tượng trưng hình ảnh một người anh hùng, đầu đội trời chân đạp đất, ý chí bất khuất, tự tin, tự lập, không chịu khom lưng luồn cúi nhờ vả một ai.

– Thế cận trực: Cây kiểng có thân thẳng, dáng hơi nghiêng về một phía, nhưng phần ngọn của nó vẫn hướng thẳng lên trời. Hình ảnh này tượng trưng cho người có ý chí kiên cường, dù gặp nghịch cảnh vẫn không chịu khuất phục.

–  Thế hoành: Cây mai kiểng có thân thẳng, dáng bị nghiêng hơn thế cận trực một chút, nhưng phần ngọn của nó thì uốn ngả về phía gốc (hồi đầu). Hình ảnh này tượng trưng người có nhiều nghị lực và dũng cảm, dù cuộc sống bị nhiều phong ba bão táp vùi dập, nhưng vẫn cố gắng vươn lên mà sống.

– Thế ngọa: Ngọa có nghĩa là nằm. Thế cây mai kiểng uốn nằm ngang trên mặt chậu như bị gió to bão lớn xô ngã, nhưng phần đầu ngọn vẫn uốn theo thế hồi đầu (quay về phía gốc). Đây là hình ảnh của người anh hùng mạt vận. Người có thực tài mà tiếc là không gặp vận may, cất đầu lên không nổi nhưng vẫn không chịu đầu hàng số phận, vẫn có ý chí quật khởi.

– Thế huyền nhai: Đây là thế thác đổ. Thân cây mai được uốn cong và ngã xuống theo chiều ngọn thác từ trên cao đổ xuống vực sâu. Phần ngọn cây uốn ngược lên cao. Hình ảnh này nói lên số phận của một người có tài, có chí nhưng cuộc sống lại toàn gặp những chuyện không may, nhưng vẫn cố gắng phấn đấu…

Dựa vào năm thế căn bản trình bày trên, các nghệ nhân hoa kiểng xưa với lòng đam mê cao độ đã có sáng ý tạo ra nhiều thế phụ cũng gây được ấn tượng mạnh cho người thưởng lãm, như:

– Thế Trực quân tử: Dáng cây giống thế Trực: Thân mọc thẳng, các cành uốn vị trí nằm ngang. Cành dưới dài hơn cành trên để tạo tán hình chóp. Cây kiểng mang ý nghĩa người có phẩm hạnh tốt, có ý chí bất khuất, biết sống vì mọi người.

– Thế Nhất trụ kình thiên: Dáng cây giống thế Trực: Cây tạo gốc lớn, thân to, cành to, ngọn thẳng đứng lên trời, bộ rễ mọc khí sinh lan tỏa trên mặt chậu tạo thế vững cho cây. Cây kiểng mang ý nghĩa người có chí khí ngang tàng, chỉ muốn tung hoành dọc ngang trời bể để mưu cầu việc lớn, bất chấp mọi hiểm nguy.

– Thế Bạt phong hồi đầu: Dáng cây giống thế Cận trực: Thân mọc nghiêng về một phía như bị cuồng phong xô nghiêng, ngọn cây trở đầu lại phía gốc (hồi đầu) như cố gắng sức mình chống chọi lại, cố gượng dậy chứ không dễ dàng chịu ngã đổ. Các cành phía gốc cũng trở đầu như ngọn cây tỏ ý không chịu khuất phục. Cây tượng trưng cho người có đức tính tự lập, tự cường, không dễ chịu khuất phục trước mọi nghịch cảnh.

– Thế Quần tụ tam sơn: Ba cây mai được trồng chung một chậu sao cho cây cao lớn đứng giữa, hai cây nhỏ và thấp hơn ở vị trí cặp hai bên, trồng như ba ngọn núi nằm gần nhau. Ngụ ý nói lên cái thế “hợp quần tạo sức mạnh”. Tượng trưng sức mạnh đoàn kết của nhiều người có cùng chung chí hướng và sẵn sàng chung lưng đấu cật với nhau chống lại kẻ thù.

– Thế Mẫu tử: Chọn cây mai có hai thân, một chính một phụ. Thân chính tượng trưng cho người mẹ thì cao to, phía ngọn uốn ngả trùm lên ngọn thân phụ – tượng trưng cho người con như có ý đùm bọc, che chở. Thân phụ nhỏ và thấp, ngọn uốn ngả về phía thân chính có ý làm nũng mong được che chở. Ngụ ý nói lên tình mẹ con (hay tình cha con) thiêng liêng cao cả và bất diệt hợp với đạo lý làm người.

– Thế Nhân lễ nghĩa trí tín: Cây mai kiểng trong chậu chỉ có một thân thì uốn theo thế Trực: Thân to mọc thẳng, chỉ có năm nhánh tạo tán hình chóp, mỗi nhánh tượng trưng cho một đức tính tốt trong đạo làm người. Nếu chọn được cây mai có hai thân một chính, một phụ thì uốn các thân giống như ở thế Mẫu tử. Có điều khác là trên thân lớn chỉ chừa ba cành, còn thân phụ chừa hai cành. Mỗi cành như vậy mang một tên: Nhân, Lễ, Nghĩa, Trí, Tín. Ngụ ý cây kiểng này đề cao năm đức tính tốt (ngũ thường) cũng nằm trong đạo làm người.

– Thế Mai nữ: Cây mai kiểng có thân mềm mại, các cành nhỏ được uốn sửa có nét ẻo lả, thanh tú. Cây mang hình ảnh của người con gái đoan trang, duyên dáng với dáng đứng khép nép, e lệ rụt rè dễ mến của người con gái phương Đông.

Kiểng thế nói chung được trồng trong chậu kiểng cẩn thận và chưng bày theo từng bộ ở nơi đắc địa nhất trước sân nhà gây sự chú ý của mọi người.

Thường một bộ kiểng thế có hai cây, hoặc ba cây, bốn cây, nhưng bộ hai cây được coi là thông dụng nhất.

Một bộ kiểng thế hai cây thì đòi hỏi cả hai cây đều có thế uốn sửa với nhau và đặt đối xứng nhau. Ví dụ bên phải đặt cây thế Mẫu tử (từ thân đến cành nhánh đều uốn sửa giống nhau).

Còn bộ kiểng thế đối xứng nhau không bắt buộc phải uốn sửa giống nha, mà một số phần nào đó của hai cây như thân, cành, ngọn… được uốn sửa đối xứng với nhau.

Ví dụ: Long đi chung với Phụng, Long thăng đi chung với Long giáng, hoặc Tam cương đi chung với Ngũ thường… Từng cặp kiểng thế đó đặt chung với nhau theo bộ vừa đẹp vừa mang ý nghĩa thú vị.

* Việc chăm sóc: Ngày xưa, chỉ những người trồng mai kiểng thế mới bỏ ra nhiều công chăm sóc, tưới bón cho cây kiểng quí của mình. Một là do họ là những người nhàn rỗi, hằng ngày không phải lo đến chuyện “cơm áo gạo tiền”. mai là những cây kiểng quí đã đem lại thú tiêu khiển lành mạnh cho họ. vì vậy, hằng ngày họ mới chịu khó tưới nước bắt sâu…

Ngược lại, cây mai trồng với mục đích chờ đến tết cắt cành lấy hoa chưng cúng thì gần như suốt năm không được người trồng bỏ công chăm sóc tưới bón. Một là đa số họ là những người nghèo, ngày nào cũng phải đầu tắt mặt tối với trăm công ngàn việc nặng nhọc từ sáng tinh mơ đến tối mịt để tìm kiếm cái ăn, cái mặc mà vẫn bị thiếu trước hụt sau! Mai – theo quan niệm của họ – không phải là cây lương thực, nó không phải là thứ hàng hóa có thể mua bán được (như thời nay) nên tuy quí nhưng đành phải bỏ mặc… Nếu tết đến, ra vườn có cây nào sai hoa, nở đúng tết thì cắt lấy cành vào chưng còn cả vườn không có cây nào ra hoa đúng tết thì… chịu khó qua vườn hàng xóm xin đôi cành về chưng cúng cũng được…

Trồng mai không tốn công tưới nước mà bón phân cũng không. Điều này không có nghĩa là người xưa không biết về kỹ thuật trồng mai, mà là do họ quá bận bịu với chuyện cơm áo, ngay việc nuôi con chó giữ nhà, nuôi con gà lấy rứng tới bữa họ cũng cho ăn chút ít cầm chừng. Từ xưa đã có câu tục ngữ: “Cơm đâu cho no bụng chó, lúa đâu cho vừa diều gà”, nên phân chuồng nếu có dư thì họ cũng dành cho việc bón lúa, bón khoai,… lo kiếm cái ăn trước mắt đã!

Kỹ thuật trồng mai thời nay

Ngày xưa đất rộng người thưa, nhưng nay thì ngược lại. Sở dĩ đất đai ngày càng thu hẹp lại là do nhiều nguyên nhân mà nguyên nhân số một là do nạn bùng nổ dân số. Trước đây chừng nửa thế kỷ thôi, số dân trong nước khoảng 50 triệu người, thì năng đã tăng lên trên 80 triệu. Đông người thì phải lấy đất cất thêm nhà nên đất đai càng ngày càng ít lại. Trong bối cảnh bùng phát đô thị hóa, phố xá mới mọc thêm lên, đường sá mới mở rộng thêm…

Đó là chưa tính đến sự xuất hiện của nhiều khu công nghiệp, nhiều nhà máy, rồi sân gôn… Vì vậy, đừng nói chỉ ở thành phố đông dân, mà ngay các vùng ngoại ô, thôn quê trước đây ruộng vườn “cò bay thẳng cánh, chó chạy ngay đuôi”, nay cũng… tấc đất tấc vàng, đất đai cũng bị thu hẹp dần…

Thế nhưng, có điều lạ là dù lâm vào cảnh đất hẹp người đông, nhưng ngày nay, nói không ngoa, số lượng mai kiểng được trồng nhiều gấp trăm, gấp ngàn lần thời xưa nữa!

Ngày nay, tuy không còn cảnh nhà nhà trồng mai đông đảo như trước, dù mỗi nhà chỉ trồng khoảng năm bảy cây để ngày cuối năm cắt cành lấy hoa chưng tết, nhưng bù lại có sự xuất hiện càng ngày càng nhiều các vườn mai lớn có nhỏ có. Ngay tại Sài Gòn, nơi có mật độ dân cư đông nhất nước mà cũng có những vườn mai nổi tiếng lâu đời, vườn nhỏ nhất cũng rộng năm bảy trăm mét vuông, còn vườn lớn rộng từ vài ngàn mét đến ba bốn mẫu đất.

Và ngày nay, gần như tỉnh thành nào ở Nam Bộ cũng có những vườn mai rộng lớn do những nghệ nhân hoa kiểng lành nghề chăm sóc.

Tại thành phố Hồ Chí Minh có những địa danh trồng mai lâu năm cả nước đều biết tiếng như: Thủ Đức, Gò Vấp, Hóc Môn, Củ Chi… còn các tỉnh thì có Bình Dương, Long An, Bến Tre, Tiền Giang, Cần Thơ, Vĩnh Long, Sa Đéc (Đồng Tháp)…

Được biết, riêng tại phường Hiệp Bình Phước (Thủ Đức) đã có đến hơn chục vườn mai của các nghệ nhân hoa kiểng Năm Quan, Hai Dũng, Chín Nhỏ, Tư Công, Nhơn Hòa, Hai Chiếu, Chín Hiếu…

Cũng tại phường Hiệp Bình Phước này, trước đây hơn nửa thế kỷ, có ông Năm Giếng mà nhiều nghệ nhân trồng mai đời sau ở địa phương này tôn là bậc thầy trong nghề ghép mai.

Vào thuở đó ai cũng trồng mai cây (mai nguyên thủy) đâu ai biết đến nghệ thuật ghép ra sao. Chỉ riêng ông Năm Giếng vì quá yêu nghề nên mới gắng công miệt mài tìm hiểu nghệ thuật ghép mai, và cuối cùng ông đã thành công, rồi truyền nghề lại cho những đồng nghiệp khác.

Sau ông Năm Giếng thì đến ông Ba Thật, người có công sưu tầm những giống mai lạ, hiếm, quí để lấy cành giâm, mắt ghép… Tiếp nối công việc của ông Ba Thật thì đến ông Tư Liên, sau đến ông Ba Sồi Trần Văn Ẩn…

Riêng ông Ba Sồi còn nổi tiếng với nghề trồng xương rồng….

Điều này cho thấy nghề trồng mai kiểng thời nay đã trở thành công nghệ hóa, và đây là nghề dễ kiếm ra tiền. Vậy, do đâu nghề trồng mai được phát đạt như vậy?

Câu trả lời là do cây mai ngày nay đã trở thành cây mai hàng hóa. Hiểu một cách đơn giản, cây mai được coi là một thứ hàng hóa có thể bán, mua như những thứ hàng hóa khác, chứ không phải như cây mai vàng năm cánh ngày xưa, trồng chỉ để trong nhà lấy hoa chưng cúng, có dư ra thì đem tặng biếu cho hàng xóm láng giềng, vì có đem ra chợ bán cũng không có người mua!

Các loại mai được trồng

Ngày nay, trong các vườn mai lớn nhỏ đa số cây mai được trồng là mai ghép, một số ít là mai nguyên liệu (trồng để lấy gốc làm gốc ghép), mai bonsai cũng trồng không nhiều. Riêng mai nguyên thuỷ (mai cây ngày xưa) rất ít nơi trồng, vì không còn được thị trường ưa chuộng…

– Cây mai ghép: Cây mai ghép ngày nay chiếm được địa vị độc tôn trong các loại mai kiểng, vì có thị trường tiêu thụ mạnh.

Sở dĩ cây mai ghép được nhiều người ưa chuộng là nhờ cây có kiểu dáng lạ, đẹp.

Cây mai này có thân cao tối đa chừng hai mét, được nghệ nhân hoa kiểng bỏ ra nhiều công sức để tạo hình thế từ bộ rễ đến thân, cành mới mang được vẻ đẹp hài hòa cân đối, lại gọn nhẹ xinh xắn. Nó khác với cây mai nguyên thủy mọc tự nhiên ở ngoài bờ bụi trông thô kệch làm sao.

Điểm đặc biệt đến độ lạ lẫm kỳ diệu ở cây mai ghép là nhờ vào tài ghép của nghệ nhân mà dù gốc ghép là cây mai vàng năm cánh, hay mai tứ quí, nhưng nó lại ra hoa mai Giảo, hoặc mai Huỳnh Tỷ… có cây trên cùng một gốc ghép mà lại nở nhiều loại hoa, như cành thì mai trắng, cành lại mai vàng, hoặc mai xanh trông rất lạ.

Tùy ý thích của mỗi người một khác, nhưng thực tế cho thấy đa số người chơi mai ghép đều chỉ muốn chọn cho mình cây mai chỉ nở duy nhất một loài hoa như mai Giảo Thủ Đức (mỗi đóa có 12 cánh, xếp thành hai tầng), hoặc mai Huỳnh Tỷ, mai Cửu Long (mỗi đóa có 24 cánh, xếp thành 3 tầng)… Vì rằng trên mỗi cây mai chỉ nở một thứ hoa như vậy trông có vẻ tự nhiên hơn, đẹp hơn.

Để dánh giá một cây mai ghép đẹp, ta phải xét đến từng bộ phận như:

+ Bộ rễ: Bộ rễ được đánh giá là đẹp khi cây có rễ mọc khí sinh, lồi trên mặt chậu. Các rễ phải mọc lan ra nhiều phía vừa giữ thế đứng vững cho cây vừa tạo được vẻ đẹp tự nhiên của cây mọc hoang dại ngoài thiên nhiên.

Phần thân: Mai ghép còn có tên là mai lùn, vì thân cây chỉ cao đến hai mét, tính luôn chiều cao cái chậu. Nếu là cây mai lão thì phải có gốc to. Gốc (và cả những rễ lớn) nếu có nhiều u nần nổi lên lại càng tăng thêm phần giá trị. Còn nếu đó là mai tơ thì cây phải tròn, vỏ trơn láng.

+ Phần tán lá: Tán lá của cây mai ghép được đánh giá là đẹp nếu có dạng hình chóp như cây thông: Các cành phía gốc thì dài giúp tán rộng, càng lên cao phía ngọn các cành càng ngắn lại dần. Điều cần chú ý là cành ở gốc không được để sà sát mặt chậu (che khuất phần gốc) và cũng không quá cao (để trống chân). Cành thấp nhất chỉ nên cao cách mặt chậu chừng 15cm là vừa.

+ Phần lá: Cây mai ghép đẹp, lá của nó phải xanh tươi, chứng tỏ đó là cây được tưới bón đầy đủ, có sức sinh trưởng mạnh.

+ Phần hoa: Mai chỉ nở hoa vào dịp tết Nguyên đán. Chờ tết đến mới chọn cây có hoa đẹp theo ý mình thì không bị lầm. Nhưng, nếu chọn cây mai vào những tháng giữa năm thì ta chỉ còn biết đặt trọn niềm tin vào người bán. Vì vậy, ta nên mua mai tại những vườn có uy tín lâu năm. Họ sẽ bảo đảm cho mình cây nào ra hoa mai Giảo, cây nào trổ hoa Huỳnh Tỷ… chỉ những nghệ nhân hoa kiểng nhiều kinh nghiệm, sống lâu năm trong nghề họ mới có khả năng phân biệt được đâu là cây mai ghép sẽ ra hoa 12 cánh, cây nào ra hoa 24 cánh…

– Cây mai nguyên liệu: Tại sao gọi là cây mai nguyên liệu?

Đây là từ trong nghề do các nghệ nhân hoa kiểng đặt ra để chỉ những cây mai trồng với mục đích chỉ dùng phần gốc của nó để làm gốc ghép.

Như quý vị đã biết, để tạo ra cây mai ghép, ta cần có trong tay những “nguyên liệu” sau đây: gốc ghép và cành ghép, mắt ghép.

Trước đây vài ba mươi năm, khi cây mai ghép chưa có thị trường rộng lớn như ngày nay thì việc tìm gốc ghép cho cây mai ghép tương đối dễ dàng. Người có nhu cầu chỉ cần tìm những cây mai mọc hoang dại ngoài bờ bụi hay trong các vườn tược, bứng lên đem về dùng. Hoặc tìm mua mai cây ở các vựa bán mai kiểng, giá cũng không cao. Chỉ cần chọn những cây mai tơ, khỏe, không bị sâu bệnh, dù là mai vàng năm cánh, hay mai tứ quí đều được.

Nếu chọn được những gốc “lão mai” có tuổi đời vài ba chục năm, có bộ rễ đầy u nần thì càng có giá tri hơn, lại càng mừng.

Thế nhưng, về sau này khi cây mai ghép có thị trường rộng rãi thì nhà vườn nào hàng năm cũng cần có số lượng gốc ghép thật nhiều, đến hàng trăm, thậm chí hàng ngàn gốc thì… chỉ còn cách chủ động sản xuất gốc ghép tại chỗ mới có đủ mà dùng. Hơn nữa, nếu trồng dư ra đem bán lại cho người trong nghề cũng có lắm người mua.

Theo kinh nghiệm của nhiều nghệ nhân sống lâu năm trong nghề trồng mai thì gốc ghép được lấy từ giống mai vàng năm cánh có khả năng sinh trưởng tốt và ít bị sâu bệnh. Do đó, cứ sau tết Nguyên đán độ một tháng, hoa của các cây mai vàng đã tàn rồi hột của nó trổ màu đen như hột mãng cầu ta (hột đã chín) thì lặt hết vào làm giống. Hột tươi lặt vào có thể đem gieo ngay hoặc đựng trong thau, trong thúng đặt vào nơi thoáng mát trong nhà, chờ một hai tháng sau đem gieo cũng được.

Những hột mai già nếu ta không lặt hái thì cũng rụng xuống đất và mọc thành mai con.

Hột mai giống sau này sẽ được gieo trong vườn ươm.

Khi chọn được cuộc đất để làm vườn ương, trước hết chủ vườn phải lo cuốc xới cho cuộc đất tơi xốp, bón lót phân chuồng hoai, phân rác mục cho đầy đủ, sau đó mới lên liếp để ương hột mai giống.

Liếp ương hột mai phải đủ cao, và chung quanh phải tạo mương rãnh thoát nước hữu hiệu để tránh bị úng ngập trong tháng mưa bão hoặc lúc triều cường.

Chuẩn bị tốt công việc này thì việc trồng mai nguyên liệu mới gặt hái được thành công như ý.

Hột mai giống gieo trên liếp nên theo hàng lối, sao cho hàng cách hàng khoảng 20cm, và hột cách hột khoảng 10cm là vừa. Khi gieo hột vào liếp, ta nên dùng một cây que to bằng chiếc đũa ăn cơm, thọc sâu vào đất chừng 2cm rồi bỏ xuống lỗ đó một hột mai giống. Do hột mai có khả năng nảy mầm rất tốt, có thể đạt đến mức gần cả trăm phần trăm nên ta không cần lo xa mà gieo một lỗ đến hai ba hột giống.

Sau khi gieo hột xong, ta nên phủ một lớp mỏng rơm rạ khô trên khắp mặt liếp ương để che mưa nắng. Đồng thời phải tưới nước bằng vòi hương sen giúp đất liếp đủ ẩm để hột mai giống dễ nảy mầm.

Khi cây mai con lên cao cỡ gang tay hoặc hơn một chút là lúc ta bứng chúng ra trồng vào chậu hoặc trồng cố định ở ngoài vườn. Mỗi cây mai con nên bứng có bầu đất mới bảo quản được bộ rễ nguyên vẹn, nhờ đó mà khi trồng vào chậu hay trồng ngoài vườn cây mới không mất sức và sinh trưởng tốt.

Mai con trồng trong chậu để chờ làm gốc ghép sau này, tuy cũng là trồng tạm, nhưng thời gian cũng đến vài ba năm hoặc lâu hơn. Do đó, đất trong chậu phải được bón phân tro đầy đủ, nhờ đó cây mới đủ chất bổ dưỡng mà lớn nhanh.

Nếu mai con đem trồng ngoài vườn thì đất vườn cũng phải cày bừa kỹ, sau đó lên liếp, bón lót như đất gieo hột giống trước đây.

Trên tiếp trồng lần này, ta phải đào hố có đường kính chừng hai gang tay, và sâu 30cm, dưới hố bón phân chuồng hoai mục, trộn tro trấu và mụn xơ dừa rồi mới đặt bầu mai con vô trồng. Cứ mỗi hố trồng một cây, sao cho hố cách hố 1m và hàng cách hàng 1m, đủ rộng cho cây mai con làm gốc chép phát triển tốt sau này.

Khi cây mai con cao gần mét, thân lớn bằng ngón tay cái trở lên là có thể dùng làm gốc ghép được.

Lúc này chúng lại được đào lên với nguyên bầu đất rồi đặt tạm vào nơi mát mẻ để nhà vườn với kinh nghiệm nghề nghiệp lâu năm của mình quan sát kỹ dáng thế của từng cây ra sao mà cưa bỏ những phần thân nhánh cho là không hợp cách. sau đó, phần gốc còn lại sẽ được trồng vào chậu và đặt vào chỗ có bóng râm mát mẻ chờ tháp ghép…

Việc chọn cành hay mắt ghép (bo) không đòi hỏi nhiều công sức như cách tạo gốc ghép vừa được trình bày ở phần trên.

Như quí vị đã biết, thời gian khoảng chục năm đầu khi cây mai ghép ra đời, nhiều người thích chơi những cây mai cùng một gốc mà lại trổ nhiều sắc hoa như mai vàng (hoàng mai), mai trắng (bạch mai), mai xanh (thanh mai)… Cho rằng như vậy mới lạ, mới quí. Nhưng càng về sau, khách chơi mai lại thích mai vàng. Những cây mai ghép chỉ được ghép một thứ mai quí như mai Giảo 12 cánh, hoặc mai Huỳnh Tỷ 24 cánh, đều là mặt hàng được nhiều người chọn mua. Quí vị đã biết, những giống mai nổi tiếng này ra hoa đóa lớn, hoa có nhiều cánh, xếp thành nhiều tầng, màu sắc lại tươi tắn nên càng nhìn càng ưa…

Để có đủ cành ghép và mắt ghép (còn gọi là bo hay vảy), nhà vườn phải trồng một số cây mai Giảo, mai Huỳnh Tỷ. Có chủ động được việc này mới có đủ nguyên liệu mà ghép mai.

Dù đó là những giống mai quí nhưng vì trồng chỉ với mục đích thu hoạch cành và mắt (bo) sau này để ghép vào gốc ghép, nên ta có thể trồng bằng phương pháp hữu tính là ương bằng hột, hoặc bằng cách giâm cành cũng được.

Cây mai nếu trồng với mục đích này, hằng ngày chỉ cần lo tưới bón cho cây, và phòng trừ sâu rầy bệnh hại để giúp cây sinh trưởng tốt. Nhà vườn không cần bỏ công sức ra uốn tỉa, tháp ghép để tạo hình dáng như đối với những cây mai kiểng khác.

Cũng xin được trình bày thêm là khi ghép mai phải chọn lấy những cành tươi tốt, không được non quá mà cũng không già quá, vì chúng sẽ mất khả năng mọc mạnh.

kỹ thuật trồng mai

Còn chọn mắt ghép thì chọn lấy mắt lá hoặc chồi non mới nhú mới tốt. Hơn nữa cành ghép và mắt ghép khi tách rời khỏi cây mẹ thì nếu được ghép ngay trong ngày mới có khả năng sống cao. Chính vì những lẽ đó nên đa số người trồng mai ghép phải dành ra một khoảnh đất để trồng mai nguyên liệu, để lúc nào cần là có sẵn mà dùng.

– Cây mai nguyên thủy: Mai nguyên thủy là tên gọi mới được đặt ra của cây mai mà người mình trồng với mục đích cắt cành lấy hoa chưng cúng trong ba ngày tết thuở xưa.

Nói rõ ra, cây mai nguyên thủy là giống mai vàng 5 cánh, trong đó có các giống mai trâu (châu), mai sẻ, mai cánh tròn, mai cánh dún, mai thơm… ngày nay rất ít người trồng, mà người trồng cũng không có người mua, nên nhà vườn chừa đất để trồng mai ghép bán được giá hơn.

Cây mai nguyên thủy như phần trên chúng tôi đã trình bày, chỉ được trồng để lấy gốc ghép mà thôi.

– Cây mai bonsai: Trong nhiều vườn mai hiện nay, ngoài số lượng mai ghép chiếm đa số, còn có một số chậu mai bonsai được trồng, vì cũng là mặt hàng bán chạy nhờ có một lượng đáng kể khách hàng riêng.

Cây mai bonsai còn có tên là “kiểng lùn trồng trong chậu trẹt”, có xuất xứ từ Trung Hoa, đến Nhật Bản, và có mặt tại nước ta gần như cùng thời với mai ghép. Do có kiểu dáng đặc biệt nên từ lúc góp mặt trong làng hoa kiểng, cây mai bonsai đã nhanh chóng gây được sự chú ý đặc biệt của đa số người chơi hoa kiểng, nhất là người ở thành thị.

Mai bonsai tuy nhỏ nhưng mỗi cây đều có nét đặc thù riêng. Nhờ vào óc sáng tao tuyệt vời và bàn tay khéo léo của các nghệ nhân hoa kiểng mà cây mai bonsai mới mang được vẻ đẹp diệu kỳ của một cây “lão mai” hoang dã sống trong cảnh mưa dập gió vùi ngoài trời cả trăm năm, nay được thu nhỏ lại thành cây kiểng lùn một cách khéo léo.

Nghệ nhân đã tốn nhiều công sức và thì giờ trong việc phả vào cây kiểng lùn này những nét kỹ xảo qua sự già cỗi của bộ rễ khí sinh nổi côm lên trên bề mặt chậu, gốc mai với nhiều u nần sần sùi, đến vỏ cây nứt nẻ với những vết trầy xước, rồi những hang hốc trông rất tự nhiên nên càng nhìn ngắm ta càng thấy cây kiểng luifn này có những đường nét giống tạc như cây cổ thụ mọc tự nhiên ở ngoài trời, nên càng ngắm càng không thấy chán.

Sở dĩ được vậy là do cây mai bonsai được nghệ nhân ra sức uốn tỉa và tháp ghép dựa theo năm thế căn bản như ta đã biết là thế Trực, thế Cận trực, thế Hoành, thế Ngọa và thế Huyền nhai. Nhiều cây còn được uốn tỉa theo nhiều thế phụ khác, giống như nghệ thuật uốn tỉa kiểng cổ của người xưa. Và dù tuy ít cành, ít hoa nhưng mai bonsai vẫn đủ sức thu hút được sự chiêm ngưỡng và lòng ái mộ của đông đảo người xem.

Mặt khác, sở dĩ cây mai bonsai nói riêng và kiểng bonsai nói chung càng ngày càng được ưa thích là do cây kiểng nhỏ bé này thích hợp với môi trường sống quá chật hẹp của đa số thị dân. Ở nhà vẫn xuất hiện vài ba chậu mai bonsai mang dáng điệu của cây kiểng cổ tuyệt đẹp, thử hỏi mấy ai lại không thích?

Thành thị ngày nay do nạn bùng nổ dân số nên đi đến đâu cũng toàn gặp cảnh đất hẹp người đông, nhà cửa thi nhau mọc lên như nấm, nên không mấy ai được may mắn sống trong những ngôi nhà có sân rộng, dù chỉ độ mươi mét vuông thôi để lập vườn hoa gia đình theo đúng sở thích của mình.

Tình trạng này chỉ mới xảy ra ở nước mình chừng ba bốn thập niên nay thôi. Nhưng, trước đó hàng trăm năm, nhiều thành phố ở châu Âu, châu Mỹ đã phải gồng mình chịu đựng cảnh sống chật chội như vậy rồi!

Được biết, vào những thập niên đầu thế kỷ 20, các thành phố lớn nhỏ ở Âu Mỹ nơi đâu nhà cửa cũng rộng thênh thang, bỗng nhiên phải miễn cưỡng đón nhận vô số dân quê lũ lượt kéo lên thành phố để tìm kiếm việc làm. Từ đó, nhà cửa được xây cất nhiều thêm, đất đai lên giá dần… và sau một thời gian không lâu, gần như không còn nhà nào còn miếng đất trống trước sân để lập vườn hoa gia đình như trước nữa.

Sống trong môi trường quá chật hẹp như vậy, nhưng ai có thói quen thích chơi hoa kiểng không sao tránh được sự bực bội, phiền não, khổ sở nữa…

Như quí vị đã biết, vào thời xa xưa đó, dù ở thành thị, gần như nhà nào cũng lập vườn hoa rộng lớn, và nhiều người lại có sở thích trồng những cây kiểng có thân cao to đến 5-10 mét tỏa bóng mát một vùng. Nay, đất hẹp người đông thì đâu nhà nào còn đất trống để trồng những cây kiểng đó?

Không còn đất đai rộng rãi để chơi kiểng lớn, mọi người mới quay sang chơi kiểng bonsai, trước hết vì thích thú với cây có kiểu dáng lạ, sau nhận thấy kiểng bonsai mới hợp với những nơi “phố phường chật hẹp người đông đúc”…

Chậu mai bonsai vốn nhỏ gọn, không chiếm nhiều diện tích: một chỗ trống ở bao lơn, trên tủ chè, bàn salon hoặc bàn giấy… trông vừa đẹp lại gọn gàng.

Do cây kiểng bonsai vừa gọn nhẹ, mà mỗi cây đều có một kiểu dáng đặc biệt, gần như không cây nào giống cây nào nên mặt hàng này không phải chờ đến tận tết mới có nhiều người tìm mua, mà bán được quanh năm. Còn một lý do khác cần đề cập đến nữa, là kiểng bonsai nói chung, mai bonsai nói riêng thường được bán với giá hợp với túi tiền của giới bình dân.

Tóm lại, so sánh phương pháp trồng mai của người xưa và thời nay; ta thấy phương pháp trồng mai của thời nay… tiến bộ hơn nhiều. Tất nhiên, vấn đề này xét kỹ sẽ thấy có nhiều nguyên nhân sâu xa.

Sự khác biệt đó phần lớn là do cây mai ngày nay thuộc dạng … mai hàng hóa, đem ra mua bán như các thứ hàng hóa khác trên thị trường. Tuy đây không phải là mặt hàng thiết yếu, nhưng lại có thị trường rộng rãi, lúc nào cũng lắm kẻ bán người mua.

Kế đó là kinh tế phát triển, đời sống người dân được khấm khá hơn xưa, no đủ hơn xưa, nên nhiều người mới có cơ hội tìm đến sở thích chơi hoa kiểng của mình.

Nhờ nghề trồng mai phát đạt nên các nghệ nhân trồng mai kiểng mới có hứng thú không ngừng cải tiến trong việc trồng trọt, lai tạo giống mới để cung ứng cho thị trường những giống mai mới lạ, hiếm quí như giống mai Giảo Thủ Đức có đóa hoa to 12 cánh màu vàng rực xếp thành hai tầng; như mai Huỳnh Tỷ (do nghệ nhân Huỳn Văn Tỷ lai tạo) nở đóa to 24 cánh xếp thành ba tầng; Thủ Đức còn nổi tiếng với giống mai Cúc cũng 24 cánh xếp thành ba tầng, trông giống như bông hoa cúc; Tiền Giang có giống mai Cửu Long, ra hoa cũng 24 cánh xếp thành ba tầng… và thành tựu đáng kể nhất là sự “di hoa tiếp mộc” qua nghệ thuật tháp ghép để cho ra đời cây mai ghép được nhiều người yêu thích hiện nay.

“Di hoa tiếp mộc”, có nghĩa đổi hoa này thành ra hoa khác, hoặc kết hợp cây này với cây khác để thành một cây mới lạ.

Thành quả này là do nghệ thuật tháp ghép mà nghệ nhân hoa kiểng ngày nay đã tìm tòi ra được, nhưng với người xưa dù ao ước lắm cũng chưa ai thực hiện được.

Nhờ nghề trồng mai hái được nhiều tiền nên ngày nay không ai sống với nghề này lại lơ là đến việc chăm sóc, tưới bón và phòng trừ sâu rầy.

Đây là điều mà ngày nay chúng ta cho là cần thiết để giúp cây mai có đủ điều kiện mà sinh trưởng tốt, còn người trồng mai ngày xưa lại ít quan tâm đến, trừ những cụ già trồng kiểng thế họ mới rỗi rảnh ngày ngày chịu khó… tỉa lá bắt sâu, tưới bón đầy đủ.

Tuy vậy, chúng ta cũng học hỏi được ở người xưa về nghệ thuật uốn sửa cây kiểng.

Người xưa chưa khám phá ra kỹ thuật ghép cành, ghép bo để thực hiện ước muốn “di hoa tiếp mộc” nhưng, nhờ vào óc sáng tạo tuyệt vời, kết hợp với sự khéo léo của hai bàn tay và sự cần cù lao động không biết mệt mỏi, ông bà ta xưa đã uốn thân sửa cành tạo nên được những cây mai kiểng thế tuyệt đẹp, có giá trị nghệ thuật cao.

Mỗi cây kiểng thế đều được người trồng ngầm ký thác một chủ đề liên quan đến đời sống như chủ đề đạo đức, chủ đề tư tưởng, hoặc chủ đề triết lý sống… mang ý nghĩa rất thâm thúy, sâu xa.

Việt Chương

Cây mai vàng: Những điều cơ bản cần nắm

cây mai vàng

Cũng như một số giống cây trồng khác như cây cao su, cây cà phê chẳng hạn, cây mai vàng cũng thích nghi với một hệ sinh thái riêng.

Cây mai vàng thích nghi với vùng có khí hậu nóng ẩm hơn là vùng có khí hậu rét lạnh và có mùa mưa bão kéo dài.

Như tại nước ta, cây mai vàng chỉ sinh trưởng tốt và ra hoa đúng mùa (vào dịp tết Nguyên đán) nếu trồng ở miền Nam. Nói đúng ra là từ Nha Trang trở vào. Còn nếu đem trồng ở các tỉnh thuộc miền Bắc Trung Bộ và Bắc Bộ, vùng có nhiều mưa lũ và mùa lạnh rét kéo dài thì tuy cây mai vẫn sống, nhưng đay phần sinh trưởng không tốt, lại thường ra hoa trái mùa.

Vì vậy chúng ta mới không ngạc nhiên khi biết đa số những cây mai đẹp mà người dân các tỉnh miền Bắc mua chưng cúng trong ba ngày tết Nguyên đán là mai từ miền Nam chở ra. Vì hằng năm, thường vào tháng cuối năm Âm lịch, nhiều thương lái hoa kiểng ngoài Bắc đã có mặt tại các vườn mai nổi tiếng ở Thu Đức, Gò Váp, Long An, Tiền Giang… tìm mua với số lượng nhiều rồi dùng xe tải chở về bán lại.

Điều này cũng giống như trong Nam vẫn có nhiều hoa đào của miền Bắc để chưng tết vậy.

Điều kiện đất trồng cây mai vàng

Cây mai vàng không quá kén đất trồng. các loại đất thịt, đất cát pha, đất đỏ bazan, đất sét pha và đất phù sa đều trồng mai được, miễn là đất đó không quá nghèo nàn chất dinh dưỡng đến nỗi các cây cỏ khác không sống được.

Khu đất trồng mai đòi hỏi phải có nắng, không bị che rợp và phải cao ráo không bị úng ngập do mưa lũ hay triều cường.

Nói cách khác, đất trồng mai đòi hỏi phải có tầng mặt đất dày, kỵ đất có mạch nước ngầm quá cao. Vì như quý vị đã biết, rễ cái (rễ chuột) của cây mai vàng khá dài, chĩa thẳng sâu vào lòng đât để hút dưỡng chất lên nuôi cây, nhờ đó cây mai mới sinh trưởng tốt và phát triển mạnh. Nếu rễ cái mà gặp mặt nước ngầm dâng cao thì dễ bị thối khiến cây sống ương yếu và chết dần….

Vì vậy, ngay từ xa xưa, ông bà mình đã có kinh nghiệm chỉ trồng mai trên những cuộc đất cao ráo như đất gò, đất đồi, và tránh trồng ở các vùng đất trũng thấp, thường bị ngập úng trong mùa mưa lũ và cả triều cường.

Cái dở của cây mai vàng là nếu bị nước ngập phủ gốc một hai ngày thì cả bộ rễ của cây sẽ bị hư thối dẫn đến tán lá trên cây trở nên vàng úa, và cây chết đứng, không cách nào cứu chữa được!

Ở vùng đất trũng thấp phải lên liếp cao mới trồng mai được. Chiều cao của liếp cần cao thấp bao nhiêu là còn phụ thuộc vào cuộc đất trồng có tầng đất mặt mỏng hay dày bao nhiêu.

Nếu vườn rộng, cần trồng với số lượng hàng ngàn cây thì phải tạo nhiều liếp. Chiều dài của mỗi liếp có độ dài ngắn bao nhiêu là tùy vào cuộc đất hoặc tùy vào ý thích của người trồng. Còn chiều ngang của mỗi liếp cần rộng 1m-1,2m đủ chỗ trồng vài hàng mai nhỏ, và từ 1,2-1,5m đủ chỗ trồng hai hàng mai lớn. Giữa hai liếp mai gần nhau cần có một lối đi đủ rộng từ 0,5-0,8m để người trồng có chỗ tới lui khi tưới bón và chăm sóc vườn mai.

Ngoài ra, trong vườn mai dù có liếp đủ cao nhưng cũng cần đào nhiều mương rãnh để vừa làm nơi trữ nguồn nước tưới cây, lại vừa là hệ thống thoát nước hữu hiệu ra sông suối khi vườn có nguy cơ úng ngập bởi mưa lũ và triều cường.

Ở vùng đất trũng thấp, nếu không lên liếp hoặc đắp mô cao mà trồng (trồng số lượng ít) thì ta có thể trồng mai trong chậu kiểng. Tuy có tốn kém tiền mua chậu nhưng trồng theo cách này lại tiện lợi. Trong mùa mưa lũ ta chỉ cần kê chậu lên cao là mai sẽ tránh được úng ngập.

cây mai vàng

Thế nhưng, cuộc đất trồng cây mai vàng thích hợp không chỉ đòi hỏi trồng trên vùng đất cao ráo (hoặc trồng trên liếp) là đủ mà còn phải hội đủ các điều kiện sau đây:

Điều kiện ánh sáng đối với cây mai vàng

Cây mai vàng rất chịu nắng, kể cả ánh nắng trực xạ. Vì vậy, vườn trồng mai nếu khoảng khoát, trống trải cây mai sẽ sinh trưởng tốt hơn.

Sự sinh trưởng của cây mai vàng tốt xấu ra sao tùy thuộc vào số giờ nắng trong năm. Nếu số giờ nắng trên dưới 2.000 giờ thì thích hợp với sự sinh trưởng của cây mai vàng. Ngược lại, những vùng có giờ nắng trong năm chỉ dưới 1.600 giờ thì không thích hợp với sự sinh trưởng của nó.

Vì vậy, nếu trồng mai ở chỗ rợp, hoặc chung quanh vườn có nhiều tàn cây cao bóng cả che phủ, cản trở ánh sáng chiếu vào vườn thì cây mai sẽ phát triển chậm, còi cọc, đồng thời còn bị các loài sâu rầy và bệnh hại như nấm có điều kiện tốt để tấn công nhiều hơn.

Thế nhưng, khả năng chịu hạn của cây mai vàng lại có hạn. Nếu gặp hạn hán lâu ngày, đất trồng nứt nẻ, lại không có nước tưới đầy đủ và kịp thời, cây mai sẽ bị héo úa và chết khô.

Chỉ những trường hợp như cây còn nhỏ, hoặc mai trong giai đoạn giâm cành, ghép cành thì mới không chịu nổi ánh nắng trực xạ. Chúng sẽ chết khi trồng ở nơi có nắng chiếu cường độ cao. Những cây mai còn yếu sức này, nếu trồng trong chậu thì dời chúng vào nơi râm mát như dưới tán cây hay bên chái nhà trong những giờ nắng gắt từ 10 giờ sáng đến 15 giờ chiều là được. Ngoài thời gian đó ra, ta lại bưng chậu trả về vị trí cũ. Tỷ lệ nắng mà những cây mai yếu sức này thích nghi là khoảng 30 phần trăm mà thôi.

Còn nếu trồng ngoài đất vườn, để lược giảm cường độ nắng chiếu cho vườn mai, nhất là trong mùa nắng hạn, ta nên làm giàn lưới che trên cao là được.

Xin được nói thêm là những cây mai vừa sang chậu tuy là mai lớn, nhưng trong nửa tháng đầu ta cũng nên dời chậu vào chỗ có bóng râm mát mẻ thì chúng mới mau lại sức. Mai vừa sang chậu là m ai dùng chưng trong dịp tết lâu ngày nên đã mất sức, nay lại bị cắt bỏ cành sửa tán nên sức khỏe của cây càng bị tổn thương nhiều hơn. Do đó, trong thời gian cần “hoàn hồn lại vía” chúng không chịu nổi cường độ nắng gắt nên vài tuần đầu phải che chắn ánh nắng, và sau đó cho chúng tiếp xúc với nắng từ từ…

Điều kiện nhiệt độ đối với cây mai vàng

Cây mai vàng thích hợp với vùng có khí hậu nóng ẩm, tốt nhất là từ 250C đến 300C. Nếu nhiệt độ cao hơn 300C diễn ra liên tục trong nhiều ngày, cây mai vẫn sống tốt. Nhưng, nếu nhiệt độ hạ dưới 100C thì mai sẽ sinh trưởng kém, gần như sống dở chết dở. Chính vì lẽ đó nên cây mai vàng trồng ở miền Nam sinh trưởng tốt hơn so với cây mai trồng ở miền Bắc nước ta.

Điều kiện gió đối với cây mai vàng

Cây mai vàng thích hợp trồng ở vùng đất thông thoáng, có gió nhẹ dưới 3m/giây. Nếu trồng mai trong vùng thường xuyên có gió lớn, giông bão sẽ ảnh hưởng xấu đến sự sinh trưởng phát triển của cây mai.

Trước gió lớn, kể cả giông bão cũng không dễ bứng trốc gốc hay làm ngã đổ cây mai được, vì giống cây này có bộ rễ tốt, nhất là rễ cái khá dài cắm sâu vào lòng đất giúp cây đứng vững. Tuy nhiên, gió lớn sẽ làm cho tán lá khô héo do lượng nước tích chứa trong lá bị bốc hơi nhanh, mà độ ẩm không khí trong vườn cũng bị giảm nhanh. Tình trạng này nếu kéo dài sẽ làm cây xơ xác, mất sức…

Nếu gió lớn trong mùa mai vàng trổ hoa sẽ làm cho nụ hoa chậm phát triển và rụng nhiều.

Thế nhưng, nếu trồng mai ở vùng đất không thông thoáng cũng bất lợi, cây dễ bị bệnh nấm và vi khuẩn có dịp tốt để tấn công.

Điều kiện mưa đối với cây mai vàng

Mai vàng thích hợp với vùng đất có hai mùa mưa nắng rõ rệt trong năm, như khí hậu tại miền Nam nước ta.

Trong mùa mưa từ tháng tư đến hết tháng mười cây đang đà phát triển thì mưa nhiều. đến mùa mai thay lá trổ hoa vào dịp gần tết cần nắng ấm, thời tiết khô ráo thì lại trùng vào mùa nắng (từ tháng mười một đến cuối tháng ba năm sau). Nhờ đó mà cây mai mới ra hoa đúng mùa, mọi nhà mới có hoa mai với sắc vàng rực rỡ chưng cúng trong dịp tết. Vì như quý vị đã biết, ngay tại miền Nam, năm nào mà tháng cuối năm thời tiết thay đổi, mưa lắm lạnh nhiều thì năm đó mai sẽ nở hoa không đúng ngày.

Tóm lại, tuy cây mai vàng rất dễ trồng, dễ sống, không quá kén đất trồng nhưng giống cây này chỉ sinh trưởng tốt trong điều kiện sinh thái thích hợp. Cây mai vàng thích nghi tốt trong môi trường sống tại miền Nam nước ta, trong năm có hai mùa mưa nắng rõ rệt, ít mưa bão và cũng ít lạnh giá…

Việt Chương

Côn trùng hại mai xử lý ra sao?

Cây mai vàng dễ trồng, dễ sống, có khả năng kháng bệnh cao nên mới sống được cả trăm năm đâu thua gì các cây tùng bách. Thế nhưng, cây mai cũng thường bị nhiều loài côn trùng phá hoại. Nếu ta không biết cách phòng trừ hữu hiệu và kịp thời thì nhẹ lắm cây cũng bị giảm sức sinh trưởng và phát triển, còn nặng thì nhiều khi không chỉ bị chết một đôi cây trong vườn, mà có thể chết hết cả vườn. Vì có nhiều loài sâu rầy có khả năng phát triển rất nhanh, ăn lan từ cây này sang cây khác, từ vườn mai này sang vườn mai khác chẳng khác gì một thứ dịch bệnh vậy.

Côn trùng hại mai có nhiều loài như: sâu đục thân, sâu nái, sâu lông, sâu cuốn lá, bọ trĩ, nhện đỏ, rệp sáp, rầy mềm, sùng, ốc…

Có loài chỉ xuất hiện theo mùa, nhưng có loài xuất hiện quanh năm, nên việc phòng rừ chúng khá vất vả. Thế nhưng, nếu thực hiện tốt được việc này thì có nhiều hy vọng vườn mai năm đó được mùa trúng lớn.

Ngày xưa, do cây mai trồng mà không mua bán được, không đem lại lợi ích thiết thực như trồng các cây lương thực như lúa bắp, khoai đậu để có cái ăn, nên ông bà ta xưa không những không màng đến việc tưới bón mà việc phòng trừ sâu rầy và các bệnh hại khác cho cây mai họ cũng… lơ là luôn! Vì vậy, nếu cuối năm mà bị “mất mùa mai” vì thiếu công chăm sóc cũng không là chuyện đáng lo đối với nhiều người…

Chỉ trừ những cây mai kiểng thế quí giá được chưng bày theo bộ trước sân thì được các lão nông vốn có thời gian rỗi rảnh họ mới cần cù siêng năng chăm sóc.

Ngày xưa, việc phòng trừ sâu rầy cho những cây mai kiểng quí này, chủ yếu là cần mẫn chịu khó tỉa lá bắt sâu cho từng cây một, chứ đâu có nhiều thứ thuốc bảo vệ thực vật để sử dụng như chúng ta ngày nay. Nhưng thói thường, hễ túng thì phải tính, các cụ cũng tìm ra được những “phương thuốc” đặc trị những loài côn trùng này, gồm những thứ “dược liệu” sẵn có như vôi bột trộn chung với tro bếp, nước cay trong bình hút thuốc lào hoặc dung dịch nước tỏi ớt…

Ngày nay, nhờ cây mai vàng được coi là thứ hàng hóa mua bán được, và trồng mai là một nghề dễ kiếm được nhiều tiền nên nhà vườn nào cũng đặt nặng việc phòng trị sâu rầy cho từng cây mai kiểng một trong vườn, chứ không ai dám coi thường.

Điều thuận lợi lớn trong giới trồng mai ngày nay là trên thị trường thuốc bảo vệ thực vật, càng ngày càng ra đời nhiều nhãn hiệu thuốc mới và tốt giúp nhà vườn phòng trừ sâu rày được hữu hiệu như thuốc: Phumai, Bi58, Vibamec, Alfamite, Vicarben 50HP, Trebon, Aba, Fax, Lannate, Supracide, Confidor, Regent….

Về việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, khi cần sử dụng một loại thuốc trừ sâu rầy nào ta nên đọc kỹ hướng dẫn được ghi rõ ngoài bao bì của thuốc đó và tuân theo sự chỉ dẫn đó mới bảo đảm được hiệu quả của việc bài trừ sâu bệnh.

Thực tế cho thấy có những thuốc trừ sâu rầy khi xịt vào lá sâu bệnh lăn quay ra chết, nhưng, cũng có nhiều thuốc trừ sâu sinh học đời mới khi xịt vào sâu bệnh chưa bị chét ngay, nhưng đừng vội lo, vì khi nhiễm thuốc chúng không còn khả năng cắn phá nữa, cũng không lột xác được và mất khả năng sinh đẻ, chết dần mòn sau đó.

Thuốc trừ sâu rầy hễ pha chế xong là dùng liền và dùng hết trong ngày. Nên phun xịt thuốc trừ sâu vào lúc lá khô (trời nắng ráo) mới đem lại kết quả tốt.

Thuốc trừ sâu rầy là thuốc cực độc, vì vậy để phòng ngừa bị ngộ độc thuốc, người làm công việc phun xịt thuốc cần phải biết những điều cần làm sau đây:

– Mặc quần áo bảo hộ lao động.

– Mang khẩu trang để bảo vệ mũi miệng.

– Mang mắt kiếng để bảo vệ mắt.

– Và đứng xuôi theo chiều gió mà phun xịt thuốc.

Sau đây là một số sâu rầy phá hại cây mai vàng và cách phòng trừ chúng:

1. Bọ trĩ hại mai vàng

côn trùng hại mai

– Bọ trĩ còn gọi là “rầy lửa” hay “bù lạch” có thân mình rất nhỏ thường xuất hiện từng đám nhỏ ỏ các lá non, chồi non của đọt mai. Nhưng, chỉ có ban đêm chúng mới xuất đầu lộ diện để hút nhựa cắn phá lá non, đọt non của cây mai, còn ban ngày chúng tụ lại thành nhóm trốn núp dưới mặt lá nên ta khó lòng phát hiện ra chúng.

– Chỉ khi quan sát phần đọt mai thấy nhiều lá non bị quăn queo, chồi non bị quăn đọt khô héo là biết ngay cây mai đó đang bị bọ trĩ phá hoại.

côn trùng hại mai

– Bọ trĩ phá hoại cây mai quanh năm, nhưng vào mùa nắng chúng phát triển mạnh hơn mùa mưa. Vì rằng trong điều kiện khô và nóng mới là cơ hội tốt cho bọ trĩ phát triển mạnh.

– Khi trưởng thành, bọ trĩ di chuyển đến các cây mai cận kề và đẻ trứng vào các chồi non. Đám rầy con ra đời chúng lại bám đầy vào các lá non, đọt non để hút nhựa.

– Cây mai nào đã bị bọ trĩ tấn công thì kiệt sức dần, không phát triển nổi.

– Ngừa bọ trĩ cho vườn mai tốt nhất là chờ cây mai ở trong thời kỳ ra lá non, chồi non, bấy giờ mới là lúc phun xịt thuốc diệt trừ sâu rầy để ngăn chặn. Tốt nhất nên xịt thuốc hai lần, lần sau cách lần trước độ một tuần.

– Với cây mai đã bị bọ trĩ bám đầy, phá hoại nặng thì phải phun xịt thuốc vài ba lần với nồng độ cao nhất (theo chỉ dẫn in ngoài bao bì), mỗi lần cách khoảng một tuần với hy vọng giết chết được hết những con trưởng thành và làm ung trứng của chúng.

– Thế nhưng, sau đợt phun thuốc này ta cũng nên cẩn thận kiểm tra lại xem đợt lá non ra sau này có còn bị quăn queo hay không. Chỉ khi nào thấy các chồi và lá xanh tốt bình thường thì mới yên tâm ngừng phun xịt thuốc.

– Thuốc diệt trừ bọ trĩ hiện có rất nhiều loại, như Lannate, Bi 58, Admire, Amico… Tùy vào kinh nghiệm sống lâu năm trong nghề mà mỗi người chỉ thích sử dụng một vài loại thuốc nào đó mà họ cho là tốt nhất, hiệu quả nhất.

– Nhưng, xin được lưu ý là giống bọ trĩ thường dễ lờn thuốc, vì vậy sau khi sử dụng một thứ thuốc nào đó ta cần phải kiểm tra lại xem hiệu quả đến đâu. Nếu thấy có hiệu quả thì yên tâm dùng tiếp, còn ngược lại thì kịp thời thay thuốc khác.

 2. Nhện đỏ hại mai vàng

côn trùng hại mai

– Nhện đỏ có thân mình rất nhỏ, dài chừng 1mm nên quan sát kĩ mới thấy được. Con trưởng thành màu đỏ, còn con nhỏ lại có màu vàng. Giống này xuất hiện nhiều vào mùa nắng, trời hanh khô.

– Nhện đỏ xuất hiện nhiều ở cây mai không thường xuyên được tưới nước trên lá, những lá này vì vậy có lớp bụi phủ lên.

côn trùng hại mai

– Trái với cách sống của bọ trĩ chỉ tụ tập cắn phá đọt non và lá mai non, nhện đỏ lại tụ tập ở mặt trên của các lá mai già để hút nhựa, làm cho lá mai đó bị rụng sớm do mặt trên của lá bị hư nên không thể quang hợp được.

– Cách phòng rừ nhện đỏ là nên thường xuyên tưới nước lên lá mai để tán lá được sạch sẽ, như vậy nhện đỏ sẽ không có môi trường tốt để làm tổ nữa.

– Thuốc diệt nhện đỏ hiện có bán rất nhiều loại như Alfamite, Nissorun…

3. Sâu lông hại mai vàng

– Sâu lông không gây nguy hại gì cho cây mai vàng. Sự hiện diện của loài sâu này chỉ tạo sự gớm ghiếc mà thôi.

– Sâu lông còn được gọi là “sâu bướm”, do loài bướm đêm bay đến đẻ trứng trên lá mai, sau nở ra loại sâu màu đen lợt với nhiều lông lởm chởm trên mình.

– Số sâu lông xuất hiện trên cây mai thường không nhiều. Nếu thấy ít chỉ năm ba con thì bắt bằng tay, ngược lại, nếu trong vườn mai có nhiều cây cùng có chúng thì nên dùng các loại thuốc Supracide, Bi 58, Lannate… để phun xịt một đôi lần khắp các cây mai trong vườn là trừ hết được.

4. Sâu đục thân hại mai

côn trùng hại mai

– Sâu đục thân là loài sâu nhỏ, nhưng chính nó là nỗi ám ảnh lớn đối với người trồng mai.

– Dù có ở trong nghề trồng mai lâu năm đi nữa, nhưng xưa nay chưa ai dám tự cho rằng mình phát hiện ra con sâu nhỏ này ngay từ đầu, lúc nó vừa có mặt trên cây mai. Vì khi mọi người phát hiện ra sự hiện diện của sâu đục thân thì cành mai đó, hay cây mai đó có thể đã đến lúc … vô phương cứu chữa rồi.

– Sở dĩ không ai phát hiện ra nó vì chỗ ẩn núp của nó là nơi sâu kín nhất: trong lõi gỗ của cây mai, chứ nó không bu bám bên ngoài thân cây, hay trên lá, trên đọt mai như các loài sâu khác.

– Khi tiếp cận cành hay thân cây mai vàng, con sâu đục thân với thân hình nhỏ nhít tựa cọng chân nhang liền sử dụng đôi ngàm cực khỏe của nó đục một lõ nhỏ xuyên qua lớp vỏ bên ngoài. Rồi cứ thế nó đục sâu vào đến tận lõi gỗ bên trong để ăn luồn trong đó. Khi lõi gỗ bên trong của cây mai bị hư hại thì cây đó không còn khả năng biến nhựa nguyên thành nhựa luyện để nuôi sống cây hoặc cành. Vì vậy, chỉ sau một thời gian rất ngắn, cành hay cây mai bị sâu đục thân đục ruỗng lõi gỗ sẽ bị kiệt sức, lá trên cây héo rất nhanh, dẫn đến chết khô.

– Khi phát hiện trên cây mai có một đôi cành bỗng nhiên bị chết khô như vậy, ta chỉ còn cách cưa bỏ cành đó rồi đem khỏi khu vực trồng mai đốt bỏ để giết chết con sâu đục thân này. Nếu cây mai bị chết đứng vì sâu đục thân cũng phải chặt sát tận gốc và cũng đem ra ngoài xa đốt bỏ như vậy.

– Chúng ta chỉ phát giác ra được tung tích của con sâu đục thân khi phát hiện trên cành hay thân cây mai có một lỗ nhỏ vừa chui lọt con kiến nhỏ. Điểm đặc biệt là chung quanh miệng cái lỗ đó xuất hiện một nhúm nhỏ bột gỗ mịn như mạt cưa. Đó là mùn gỗ bên trong cây mai bị sâu đục thân nghiền nát rồi đùn ra ngoài.

– Tất nhiên, khi ta phát hiện cái lỗ đó thì bên trong con sâu đục thân không còn năm ngay miệng lỗ, mà đã ăn luồn vào bên trong một đoạn xa.

– Ông bà ta xưa khi phát hiện được cái lỗ do sâu đục thân khoét để chui vào thì họ dùng mũi dao nhọn khoét rộng miệng lỗ ra, rồi dùng sợi kẽm nhỏ có một đầu bẻ ngoéo như lưỡi câu đem luồn tận bên trong để móc con sâu ra. Nếu móc không được thì họ quậy cho nó nát thây mà chết. Có một cách làm khác là họ đỏ nước trong điếu hút thuốc lào vào bên trong lỗ cho đầy, sau đó dụng đất sét dẻo trám kín miệng lỗ lại, để con sâu bên trong sặc chất cay của thuốc lào mà chết.

– Ngày nay, nhờ có nhiều loại thuốc trừ sâu trợ lực như Trebon, Lannate, Polytrin, Amico, Supracide… ta chỉ bơm thuốc vào đầy lỗ có sâu đục thân nằm bên trong. Sau đó dùng đất bịt kín miệng lỗ lại để con sâu nhiễm thuốc độc mà chết.

– Nếu khi phát hiện cành hay cây mai đã bị sâu đục thân tấn công, mà cành hay cây mai đó chưa có triệu chứng héo rũ thì vẫn còn có cơ hội cứu sống được, vì đã bơm thuốc giết chúng kịp thời. chỉ tiếc một điều là nhiều trường hợp ta phát hiện ra sâu thì… cành lá đã héo rũ…

– Cách phòng ngừa sâu đục thân mà nhiều người trồng mai kiểng thường áp dụng là nên tập cho mình thói quen: mỗi buổi sáng khi đến gần cây mai nào là nên để mắt quan sát sơ qua một lượt từ các cành đến thân cây đó xem có lỗ sâu đục thân nào xuất hiện hay không. Nếu có thì lo trừ khử chúng kịp thời. ngoài ra phải phun xịt thuốc trừ sâu theo định kỳ trong năm cho cả vườn mai thì hy vọng ngăn chặn được sự xuất hiện của loài sâu tai hại này trong vườn mai của mình…

5. Sâu nái hại mai

côn trùng hại mai

– Sâu nái chuyên ăn lá non và đọt non của cây mai, khiến cây mai nào bị chúng cắn phá nhiều sẽ trơ cành trụi lá trông rất thảm thương.

– Tác hại của sâu nái gây ra cho cây mai không chỉ làm cho cây mai đó mất sức, giảm đà sinh trưởng mà còn làm mất vẻ thẩm mỹ của cây.

– Sâu nái chỉ xuất hiện nhiều trong mùa cây mai ra lá non. Còn những mùa khác trong năm chúng chỉ xuất hiện với số lượng ít.

– Tên là sâu nái, nhưng thân mình nó chỉ lớn bằng chiếc đầu đũa ăn cơm. Con trưởng thành mình màu nâu, còn lúc nhỏ mình chúng màu xanh lá cây. Trên mình sâu nái có nhiều lông dài dựng đứng lên lởm chởm như con sâu róm trông gớm ghiếc. Nếu lỡ đụng vào những chiếc lông này, da chỗ đó sẽ bị ngứa ngáy rất khó chịu.

– Ban ngày, sâu nái nằm ẩn mình phía dưới lá mai nên nếu không quan sát kỹ ta sẽ khó phát hiện ra chúng. Chỉ ban đêm tối trời chúng mới bò ra để ăn trụi các lá non và đọt non của cây mai.

– Để phòng ngừa sâu nái ta nên phun xịt thuốc trừ sâu đúng theo định kỳ trong năm. Còn nếu diệt chúng khi có số lượng ít thì lảy bỏ hết những chiếc lá có sâu nái bám, đem ra ngoài đốt bỏ. Ngược lại, nếu chúng xuất hiện nhiều thì nên dùng một trong những loại thuốc trừ sâu sau đây để phun xịt phía bên dưới các mặt lá mai cũng như đọt non trong vài lần là trừ hết được: Regen , Bi 58, Supracide…

6. Phòng trừ sâu tơ hại cây mai vàng

– Cũng giống như sâu nái, con sâu tơ cũng chỉ xuất hiện nhiều vào mùa cây mai ra lá non mà thôi, còn các mùa khác trong năm tuy cũng có chúng nhưng số lượng không nhiều.

côn trùng hại mai

– Sâu tơ mình nhỏ nhưng gây tác hại rất lớn cho cây mai thì chúng chỉ thích ăn trụi lá mai non và đọt mai non.

– Chúng ta phát hiện được chúng rất dễ dàng, vì chỉ nhìn vào đọt mai nào mà thấy các lá non bị túm lại thành búp, chung quanh “búp” có những sợi tơ nhỏ bao quanh quấn chặt lại thì đó là cái tổ của sâu tơ trú ngụ. Chúng nằm trong cái tổ kén đó đẻ trứng, rồi bò ra ăn những lá non và đọt mai non.

– Sự phá hoại của loại sâu nhỏ này là cành mai nào đã bị sâu tấn công đều bị cụt đọt, gây ảnh hưởng xấu đến sức tăng trưởng của cây.

– Diệt trừ sâu tơ bằng cách dùng tay phá bỏ tổ kén của chúng, rồi bắt con sâu giết. Nếu chúng xuất hiện nhiều trong vườn mai thì chỉ có cách phun vịt thuốc trừ sâu như Supracide, Trebon… trên toàn bộ tán lá của cây mai.

7. Phòng trừ rầy bông hại cây mai vàng

– Rầy bông còn có tên là rầy sáp, chuyên hút nhựa cây mai (và một số cây giống khác) để sống, khiến cây mai đó bị kiệt sức rồi héo úa chết dần mòn. Sức sinh sản của rầy bông quá nhanh, ngoài sức tưởng tượng của nhiều người, nên trong vườn mà thấy có rầy bông xuất hiện là phải gấp rút tận diệt ngay, vì để trễ sẽ bị… mang họa.

côn trùng hại mai

– Sở dĩ chúng có tên là rầy bông hay rầy sáp vì toàn thân chúng có phủ một lớp sáp màu trắng toát như bông vải, có lẫn với sắc đen. Ban đầu, chúng xuất hiện từng đám nhỏ bu đặc trên các lá mai và cành mai, với người chưa biết đến tác hại kinh khủng của chúng thì có thể… xem thường, nhưng với người trồng mai lâu năm thì lại… lo sốt vó.

– Điều đáng sợ ở giống rầy này là chúng có khả năng sinh sôi nảy nở bầy đàn rất nhanh. Lúc đầu chỉ thấy chúng xuất hiện một vài đám nhỏ đây đó trên các lá mai hay cành mai, nhưng chỉ vài ngày sau chúng đã phủ trắng cả vườn mai, biến những cây mai trong vườn trông như những cây bông vải khổng lồ. Nếu không lo thẳng tay tận diệt ngay thì lần hồi các vườn mai… láng giềng cũng chung số phận.

– Những cây mai bị rầy bông bu đặc như vậy sẽ bị rút cạn hết sạch nhựa trong lõi gỗ nên cây mất sức sống, khô héo, cành trở nên giòn, dễ gãy.

– Rầy bông sống cộng sinh với kiến. Kiến tha rầy bông dưới gốc cây mai lên đến tận đầu ngọn mai, rồi đến các cành và lá mai. Tại đây rầy sẽ hút nhựa cây mai để sống, và tiết ra chất dịch có vị ngọt, là thức ăn khoái khẩu của loài kiến.

– Điều này đã giúp cho người trồng mai có kinh nghiêm: hễ thấy cây mài nào dưới gốc có tổ kiến thì chỉ sau một thời gian, cây mai đó có thể bị rầy bông tấn công.

– Vì vậy, diệt hết tổ kiến dưới gốc mai là một trong những cách phòng ngừa tốt nạn rầy bông phá hoại cây mai.

– Còn có cách phòng ngừa khác nữa là nên tạo tán cho cây mai gọn nhẹ, thông thoáng, tránh để cành lá rậm rạp, rườm rà cản trở sự chiếu rọi của ánh nắng. Những cành mai nào sà xuống sát mặt đất chậu cũng nên cắt bỏ, miễn đừng để “trống chân” là được.

– Để tận diệt rầy bông nên sử dụng thuốc trừ sâu rầy với nồng độ cao như Supracide, Polytrin, Amico…

– Ngay những cây không bị rầy bông tấn công cũng nên phun xịt thuốc ngừa, như vậy mới chặn được đường dây lây lan của chúng.

– Có điều xin được lưu ý quí vị là lớp sáp bao bên ngoài thân rầy bông có độ trơn nên thuốc trừ sâu rầy khó dính vào mình chúng. Vì vậy, việc phun xịt thuốc cần phải thực hiện nhiều đợt. Chỉ khi nào không còn thấy bóng dáng chúng nữa mới thôi.

8. Phòng trừ sùng hại cây mai vàng

– Sùng là ấu trùng của con bọ hung, một loại bọ cánh cứng thường bay đậu trên các đọt dừa, đọt cây cao.

– Bọ hung thường chui vào các đống phân bò, các đống rác để đẻ trứng. trứng sau này đẻ ra côn trùng màu xanh ngà, to bằng ngón tay với hình thù giống như con sâu. Miệng sùng có đôi ngàm màu nâu. Nó tiếp tục sống trong đống phân, đống rác đó để tìm ăn chất hữu cơ có sẵn trong phân chưa bị hoai mục để sống.

– Vì vậy, nếu ta bón phân chuồng hoai vào gốc mai thì ta đã vô tình đem trứng và cả sùng non vào chậu để chúng có cơ hội tốt ăn hết chất hữu cơ trong phân, và sẵn đó ăn luôn các rễ non của cây mai khiến cây mất sức không phát triển được.

– Phòng ngừa sùng phá hại là chỉ nên bón phân chuồng đã được ủ hoai mục vào gốc mai. Còn trị thì dùng thuốc Basudin dạng hạt, rắc lên khắp bề mặt chậu vào lúc sáng sớm hoặc chiều mát theo liều lượng có chỉ dẫn ngoài bao bì. Sau đó tưới nước cho thuốc ngấm dần xuống đất để diệt sùng.

9. Phòng trừ kiến hại cây mai vàng

– Gần như khắp mọi nơi trên trái đất này đâu đâu cũng có loài kiến sinh sống. Kiến không sống chung được với môi trường có lửa và nước mà thôi.

– Dưới gốc mai thường có cả đàn kiến kéo đến làm tổ, mặc dầu chất trồng ở đây hàng ngày đều được tưới nước giữ ẩm. Thế nhưng, do ở đây có nhiều thứ thức ăn nuôi sống được nên kiến mới kéo đến sinh sống.

côn trùng hại mai

– Có rất nhiều thức ăn có sẵn trong chất trồng mai như mùn hữu cơ trong phân chuồng chưa hoai mục hết, như các viên phân bánh dầu mà người trồng mai bẻ thành miếng nhỏ bằng ngón tay rồi chôn sâu trong chậu để cung cấp chất dinh dưỡng lâu dài giúp cây mai đủ sức mà sinh trưởng tốt.

– Đó là chưa nói đến thứ thức ăn béo bở nhất của kiến ở đâylà só dịp sống cộng sinh với rầy bông, nhờ đó mới tha hồ hút được chất dịch vụ ngọt do rầy bông tiết ra…

– Như vậy, sự xuất hiện của bầy kiến ở đây chỉ làm hại sức khỏe cây mai mà thôi. Muốn diệt kiến không cách gì tốt hơn là rắc thuốc diệt kiến có bán tại các cưa hàng bán thuốc âu rầy, hoặc các cửa hàng hoa kiểng, lên chung quanh khu vực có tổ kiến.

10. Phòng trừ ốc hại cây mai vàng

– Quan sát trên mặt đất chậu trồng mai vào lúc mờ sáng hay sau cơn mưa, ta thường thấy xuất hiện nhiều loài ốc nhỏ hình dạng khác nhau.

– Ban ngày chúng chui rúc hết xuống đất chậu để vừa tránh ánh sáng vừa cắn phá rễ non của cây mai mà ăn.

– Ban đêm chúng bò lên mặt đất và than cây mai để tìm thức ăn các lá non, đọt non. Bằng chứng để lại cho ta thấy khi bò trên lá mai, ốc tiết ra một thứ chất nhờn mà khi khô để lại những đường cong quẹo ngoằn ngoèo màu trắng, mà nhiều người gọi đó là… sâu vẽ bùa.

– Loại ốc nhỏ này xuất hiện nhiều sẽ cắn phá hết rễ non cây mai khiến cây sinh trưởng kém, bớt tươi tốt mà còi cọc.

– Để diệt loại ốc này, người xưa dùng tro bếp trộn chung với vôi bột rắc lên trên khắp mặt đất chậu liên tiếp trong nhiều ngày. Vôi bột được xem là thuốc sát trùng và mùi nồng của vôi cũng đủ để diệt loại ốc nhỏ này. Ngày nay, ta dùng thuốc trừ sâu rầy như: Lannate, Supracide… phun lên khắp mặt đất chậu này hai lần vào lúc mờ sáng và chiều tối là trừ hết được.

Tóm lại, sâu rầy phá hoại vườn mai có rất nhiều loài, và sự gây hại của chúng đối với cây mai không nhỏ. Nếu lo phòng ngừa tốt bằng cách phun xịt thuốc trừ sâu đúng định kỳ trong năm thì nạn sâu rầy phá hại vườn mai không còn là chuyện đáng lo nữa.

Việc này đừng để “nước đến chân mới nhảy”, vì e rằng lúc đó có nhảy cũng không còn kịp. Nếu có diệt chúng hết thì nhà vườn cũng phải hao tốn nhiều tiền của và công sức.

Phúc Quyên